Tajne porozumienie Rosji i Rumunii

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 19 września 1914 roku zawarcie tajnego porozumienia o wzajemnym wsparciu między rządami Rosji i Rumunii. Układ, nazywany od nazwisk sygnatariuszy porozumieniem Sazonow–Diamandy, został przypieczętowany wymianą not w Piotrogrodzie. Historycy datują go zwykle na 1 października 1914 roku według kalendarza gregoriańskiego, czyli na 18 września według kalendarza juliańskiego, którym posługiwały się wówczas zarówno Rosja, jak i Rumunia. Data w brytyjskiej chronologii wynika więc zapewne z pomylenia obu kalendarzy albo odnosi się do wcześniejszego etapu rokowań.

Rumunia między blokami

Rumunia od 1883 roku była związana tajnym sojuszem z Austro-Węgrami i Niemcami. Jej król Karol I pochodził z niemieckiej dynastii Hohenzollernów i chciał, by kraj stanął u boku państw centralnych. Rumuńska opinia publiczna myślała jednak inaczej. Około trzech milionów Rumunów żyło w granicach Austro-Węgier, przede wszystkim w Siedmiogrodzie, a ich los budził w Bukareszcie znacznie większe emocje niż zobowiązania sojusznicze.

3 sierpnia 1914 roku rada koronna w Sinai, wbrew woli króla, postanowiła, że Rumunia pozostanie neutralna. Premier Ion I.C. Brătianu chciał zaczekać, aż wyjaśni się przebieg wojny, i uzyskać możliwie najwyższą cenę za przyłączenie się do jednej ze stron. Obie strony zabiegały o jego względy.

Treść porozumienia

Rosyjski minister spraw zagranicznych Siergiej Sazonow i rumuński poseł w Piotrogrodzie Constantin Diamandy uzgodnili, że Rosja przeciwstawi się każdej próbie naruszenia granic Rumunii. Uznała też jej prawo do przyłączenia ziem Austro-Węgier zamieszkanych przez Rumunów. Chodziło przede wszystkim o Siedmiogród, a także o część Bukowiny, gdzie granicę miano wytyczyć według zasady narodowościowej. Rumunia mogła zająć te ziemie w dogodnej dla siebie chwili. Rosja zobowiązała się uzyskać dla porozumienia poparcie Francji i Wielkiej Brytanii.

W zamian Rumunia zobowiązała się do życzliwej neutralności wobec Rosji. Oznaczało to między innymi, że nie przepuści przez swoje terytorium broni dla państw centralnych, a ułatwi przewóz rosyjskich dostaw do Serbii. Brătianu nalegał, by układ pozostał ściśle tajny.

Rosja miała w tym czasie mocne argumenty. Jej armie odnosiły zwycięstwa w Galicji i właśnie zajęły Czerniowce, stolicę Bukowiny, docierając do granicy rumuńskiej.

Dalsze losy

10 października 1914 roku zmarł król Karol I. Jego następca, bratanek Ferdynand I, choć także Hohenzollern, nie przeciwstawiał się zbliżeniu z Ententą. Rumunia pozostawała jednak neutralna jeszcze niemal dwa lata. Brătianu targował się o jak najlepsze warunki i czekał na dogodny moment.

Nastąpił on latem 1916 roku, po sukcesach rosyjskiej ofensywy Brusiłowa. 17 sierpnia 1916 roku Rumunia podpisała z Ententą traktat w Bukareszcie, który obiecywał jej Siedmiogród, Banat i Bukowinę, a 27 sierpnia wypowiedziała wojnę Austro-Węgrom. Pierwsza kampania zakończyła się dla niej klęską i utratą Bukaresztu, ale po wojnie, w 1918 roku, Rumunia przyłączyła Siedmiogród i Bukowinę, a także rosyjską Besarabię.