Początek walk nad Niemnem

25 września 1914 roku, według brytyjskiej chronologii wojny, rozpoczęły się walki nad Niemnem. Niemiecka 8 Armia, która w połowie września wyparła Rosjan z Prus Wschodnich, przekroczyła granicę Rosji i podeszła pod rosyjskie pozycje nad rzeką. Próbowała zdobyć przeprawy między Grodnem a Kownem. Według różnych opisów walki objęły odcinek od Olity po Druskieniki i okolice Sopoćkiń. Walki toczyły się na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, w dużej części na Suwalszczyźnie i jej sąsiedztwie.

Po bitwie nad jeziorami mazurskimi

Po zakończeniu bitwy nad jeziorami mazurskimi rosyjska 1 Armia generała Paula von Rennenkampfa wycofała się za Niemen. Niemcy ruszyli za nią i zajęli część przygranicznych ziem Królestwa Polskiego, między innymi Suwałki i Augustów. W połowie września Hindenburg i Ludendorff wyjechali jednak na Śląsk, by utworzyć tam nową 9 Armię i pomóc pobitym w Galicji Austriakom. Część wojsk z Prus Wschodnich poszła razem z nimi. Dowództwo osłabionej 8 Armii objął generał Richard von Schubert.

Niemcy chcieli wykorzystać przewagę, jaką dało im zwycięstwo, i nie dopuścić do nowej rosyjskiej ofensywy na Prusy Wschodnie. Natarcie nad Niemen miało też związać siły rosyjskie w czasie, gdy na południu przygotowywano uderzenie na Warszawę i Dęblin.

Nad rzeką

Rosjanie zdążyli się jednak przygotować. Za Niemnem umocniła się 1 Armia, a między Grodnem a Augustowem zbierała się nowa 10 Armia generała Wasilija Fluga, złożona między innymi z korpusów kaukaskiego, syberyjskiego i turkiestańskiego, przewiezionych z odległych okręgów imperium. Obie armie podlegały Frontowi Północno-Zachodniemu, którym dowodził teraz generał Nikołaj Ruzski. Rosjanie mieli wyraźną przewagę liczebną, a Niemen z twierdzami w Grodnie i Kownie tworzył silną linię obrony.

Niemieckie natarcie od początku szło z trudem. Szczegóły tych walk są słabo opisane, a opracowania rosyjskie i niemieckie przedstawiają je różnie. Według rosyjskich relacji niemieckie próby przeprawy, między innymi pod Druskienikami, załamały się w ogniu obrońców okopanych na drugim brzegu. Nigdzie Niemcom nie udało się zdobyć trwałego przyczółka za Niemnem. Na lewym brzegu rzeki, w lasach na zachód od Grodna, doszło tymczasem do ciężkich starć z oddziałami 10 Armii.

Kontrnatarcie Rosjan

Po kilku dniach inicjatywa przeszła w ręce Rosjan. Pod koniec września 10 Armia ruszyła do natarcia w Puszczy Augustowskiej, gdzie w lesistym terenie Niemcy nie mogli wykorzystać przewagi w ciężkiej artylerii. Niemcy musieli przerwać ofensywę nad Niemnem i cofnąć się w stronę granicy. Na początku października Rosjanie odzyskali Augustów i Suwałki, a następnie znów wkroczyli na wschodnie krańce Prus Wschodnich.