Falkenhayn zastępuje Moltkego

14 września 1914 roku generał Helmuth von Moltke, szef Sztabu Generalnego Armii Polowej, został odsunięty od dowodzenia armią niemiecką. Jego obowiązki przejął pruski minister wojny, generał Erich von Falkenhayn. Zmianę utrzymywano w tajemnicy, a oficjalnie ogłoszono ją dopiero 3 listopada 1914 roku.

Załamanie Moltkego

Moltke kierował niemiecką ofensywą na zachodzie z kwatery głównej w Luksemburgu, setki kilometrów od frontu. Plan, który miał w ciągu kilku tygodni przynieść zwycięstwo nad Francją, załamał się nad Marną. 9 września niemieckie armie prawego skrzydła zaczęły się wycofywać znad Marny, a w następnych dniach odwrót objął także armie w centrum.

Moltke od początku wojny źle znosił ciężar odpowiedzialności. Słabego zdrowia, targany wątpliwościami, w dniach klęski był już u kresu sił. 11 września osobiście odwiedził kwatery 3, 4 i 5 Armii i nakazał także im odwrót, by ustabilizować front na nowej linii. Otoczenie cesarza Wilhelma II doszło do wniosku, że szef sztabu nie jest w stanie dalej dowodzić.

Decyzja z 14 września

14 września szef gabinetu wojskowego cesarza, generał Moriz von Lyncker, przekazał Moltkemu, że Wilhelm II oczekuje jego ustąpienia ze względu na stan zdrowia. Jeszcze tego samego wieczoru cesarz powierzył kierowanie Sztabem Generalnym Armii Polowej Falkenhaynowi.

Zmiana nie została ogłoszona. W chwili, gdy los kampanii na zachodzie się ważył, dymisja naczelnego dowódcy mogłaby zostać odebrana jako przyznanie się do klęski, zarówno w Niemczech, jak i za granicą. Moltke przez pewien czas pozostawał więc w kwaterze głównej, choć nie miał już wpływu na decyzje. Dopiero 3 listopada 1914 roku oficjalnie ogłoszono, że Falkenhayn został szefem sztabu, zachowując zarazem stanowisko ministra wojny. Moltke otrzymał podrzędną funkcję szefa zastępczego Sztabu Generalnego w Berlinie. Zmarł w czerwcu 1916 roku.

Nowy szef sztabu

Erich von Falkenhayn urodził się w 1861 roku w Białochowie koło Grudziądza, w rodzinie pruskiej szlachty. Służył między innymi jako instruktor wojskowy w Chinach i brał udział w tłumieniu powstania bokserów. W 1913 roku został pruskim ministrem wojny. Miał 53 lata, był więc młodszy od wielu generałów, którymi miał teraz dowodzić, i nie wszyscy byli z tego zadowoleni. Obie funkcje łączył do stycznia 1915 roku, gdy zrezygnował z ministerstwa.

Falkenhayn szybko zrozumiał, że Niemcy nie odniosą już szybkiego, rozstrzygającego zwycięstwa. Jesienią 1914 roku próbował jeszcze obejść lewe skrzydło aliantów w wyścigu do morza i przełamać front we Flandrii w I bitwie pod Ypres, ale bez powodzenia. W 1915 roku zgodził się na ofensywę na wschodzie, która po przełamaniu pod Gorlicami wyparła Rosjan z Galicji i Królestwa Polskiego. W lutym 1916 roku rozpoczął natarcie pod Verdun, które miało wykrwawić armię francuską. Krwawa i nierozstrzygnięta bitwa, ofensywa Brusiłowa na wschodzie i przystąpienie Rumunii do wojny przesądziły o jego losie. W sierpniu 1916 roku zastąpił go Paul von Hindenburg.