Walki pod Karongą

9 września 1914 roku pod Karongą, osadą na północno-zachodnim brzegu jeziora Niasa, doszło do pierwszej poważnej bitwy na pograniczu brytyjskiego protektoratu Niasa, dzisiejszego Malawi, i Niemieckiej Afryki Wschodniej. Brytyjczycy odparli niemiecki atak i zadali napastnikom ciężkie straty.

Wyprawa na Karongę

Karonga, siedziba władz okręgu, leżała zaledwie kilkadziesiąt kilometrów od granicznej rzeki Songwe. Wojna dotarła tu wcześnie: już 13 sierpnia brytyjski uzbrojony parowiec Guendolen unieszkodliwił na jeziorze niemiecki statek Hermann von Wissmann. Na początku września po niemieckiej stronie granicy zebrała się 5 kompania polowa Schutztruppe pod dowództwem Ericha von Langenn-Steinkellera, wsparta przez kilkuset nieregularnych wojowników rugaruga. Źródła szacują całość tych sił na 400–700 ludzi. Niemcy przekroczyli Songwe i ruszyli brzegiem jeziora na Karongę.

Brytyjczycy spodziewali się ataku. Pod koniec sierpnia skoncentrowali w okolicy około 400 żołnierzy afrykańskich z 1 Batalionu King’s African Rifles i blisko stu białych ochotników z miejscowej rezerwy pod dowództwem kapitana C. W. Bartona. 8 września Barton wyruszył z głównymi siłami na północ, na spotkanie przeciwnika. W samej Karondze zostawił tylko porucznika Bishopa z kilkudziesięcioma askarysami i policjantami oraz garstką cywilów.

Bitwa

Kolumny minęły się w buszu. Rano 9 września Niemcy stanęli pod Karongą i zaatakowali osadę. Mała załoga, broniąca się w umocnionej siedzibie władz, wytrzymała kilka godzin ostrzału i natarć. W tym czasie Barton, zaalarmowany odgłosami walki, zawrócił ze swoimi oddziałami i około południa uderzył na napastników. Niemcy nie wytrzymali natarcia z dwóch stron i zaczęli się wycofywać na północ, ku granicy. Nad strumieniem Kasoa (w niektórych źródłach Kasoba) wpadli w ogień Brytyjczyków i ponieśli ciężkie straty. Langenn-Steinkeller został ciężko ranny i stracił oko.

Dane o stratach są rozbieżne. Według niektórych źródeł Niemcy stracili około 150 ludzi w zabitych, rannych i wziętych do niewoli, według innych co najmniej kilkudziesięciu poległych, w tym kilku oficerów, i kilkudziesięciu jeńców. Straty brytyjskie podaje się na od kilku do kilkunastu zabitych i od kilkunastu do około pięćdziesięciu rannych.

Znaczenie

Porażka pod Karongą zniechęciła Niemców do dalszych wypraw w głąb Niasy. Na następne miesiące walki na tym odcinku ograniczyły się do potyczek przygranicznych, a protektorat stał się później jedną z baz brytyjskich działań przeciw Niemieckiej Afryce Wschodniej. Kilka dni wcześniej podobny niemiecki najazd spotkał się z oporem pod Abercorn w sąsiedniej Rodezji Północnej, gdzie mała załoga broniła się do nadejścia odsieczy.