Rosjanie wkraczają na Węgry

24 września 1914 roku wojska rosyjskie po raz pierwszy przekroczyły grzbiet Karpat i wkroczyły na terytorium Królestwa Węgier. Uderzyły przez przełęcze na odcinku od Przełęczy Użockiej po Przełęcz Tatarską, na ziemie, które dziś należą głównie do ukraińskiego Zakarpacia. Była to pierwsza z kilku rosyjskich wypraw na Węgry w latach 1914–1915.

Przez przełęcze

Po zwycięstwie w bitwie galicyjskiej armie rosyjskie zajęły większą część Galicji i doszły do podnóża Karpat. Przełęczy broniły tylko słabe siły: bataliony marszowe i oddziały pospolitego ruszenia, starsi rezerwiści, często uzbrojeni w przestarzałe karabiny. Na przełęcze ruszyły rosyjskie pułki piechoty wsparte przez kawalerię i Kozaków. Na Przełęczy Użockiej obrońcy zostali rozbici, a Rosjanie zeszli w dolinę Uża i doszli do miejscowości Fenyvesvölgy (dziś Stawne na Ukrainie). Kolejne oddziały przeszły przez Przełęcz Werecką i przełęcze Marmaroszu. Obrońcy Marmaroszu cofnęli się doliną Cisy aż za Syhot, stolicę tego komitatu.

Strach na Węgrzech

Wiadomość o Rosjanach po węgierskiej stronie Karpat wywołała panikę. Z przygranicznych wsi i miasteczek uciekały tysiące ludzi, urzędy przestawały działać, a w regionie szerzyła się cholera. Władze w Budapeszcie próbowały powstrzymać falę uchodźców zmierzających w głąb kraju, bo obawiały się epidemii i brakowało dla nich miejsc. Wojsko aresztowało tymczasem wielu miejscowych Rusinów, podejrzewanych o sympatie prorosyjskie. Premier István Tisza interweniował u władz wojskowych, domagając się położenia kresu nieuzasadnionym szykanom wobec ludności.

Odparcie Rosjan

Rosyjskie oddziały, które przeszły przez góry, były jednak zbyt słabe, by zapuścić się daleko od przełęczy. Dowództwo austro-węgierskie skierowało w Karpaty posiłki, w tym węgierskie dywizje honwedu. Pod koniec września natarcie zatrzymano, a na początku października obrońcy przeszli do kontrataku. Przełęcz Użocką odbito do 5 października, a w następnych tygodniach Rosjanie wycofali się także z pozostałych przełęczy. W walkach we wschodnich Karpatach wzięły udział również oddziały Legionów Polskich, późniejszej II Brygady, przerzucone tam pod koniec września.

Zagrożenie wróciło już w listopadzie, gdy Rosjanie znów przeszli przez Karpaty, tym razem także przez Przełęcz Łupkowską, i pod koniec listopada zajęli Humenné na dzisiejszej Słowacji, skąd wkrótce ich wyparto. Walki o przełęcze karpackie trwały potem przez całą zimę 1914/1915.