Początek pierwszej bitwy pod Albert

22 września 1914 roku, według brytyjskiej chronologii wojny, rozpoczęła się pierwsza bitwa pod Albert, małym miastem w departamencie Somma. Francuska 2 Armia generała Noëla de Castelnau i niemiecka 6 Armia księcia Ruprechta Bawarskiego próbowały obejść się nawzajem na północ od Sommy. Walki zakończyły się 29 września bez rozstrzygnięcia, a front, który wtedy powstał między Albert a Bapaume, przetrwał niemal bez zmian do lata 1916 roku.

Kiedy zaczęła się bitwa?

Stara brytyjska chronologia wojny otwiera bitwę pod Albert 22 września, tego samego dnia, w którym ruszyło francuskie natarcie w Pikardii. Jej autorzy traktowali wszystkie walki między Oise a Sommą w ostatnich dniach września jako jeden ciąg działań. Większość współczesnych historyków, francuskich i anglojęzycznych, wyróżnia jednak dwie bitwy. Pierwsza, w Pikardii, toczyła się w dniach 22–26 września na południe od Sommy, pod Roye i Lassigny. Druga, właściwa bitwa pod Albert, rozpoczęła się 25 września, gdy francuskie natarcie przesunęło się dalej na północ, i według tych opracowań trwała do 29 września. Brytyjska chronologia i serwis greatwar.co.uk kończą ją natomiast już 25 września.

Wyścig na północ

W drugiej połowie września 1914 roku, po nierozstrzygniętej bitwie nad Aisne, obie strony przerzucały wojska na zachód, by obejść otwarte skrzydło przeciwnika. Naczelny wódz armii francuskiej, generał Joseph Joffre, kierował kolejne korpusy do nowej 2 Armii Castelnau, zbierającej się w okolicach Amiens. Gdy jej natarcie na południe od Sommy utknęło, Castelnau przedłużył linię na północ od rzeki i postanowił uderzyć z okolic Albert na wschód.

Niemiecki szef sztabu generalnego, generał Erich von Falkenhayn, miał ten sam zamiar, tylko w przeciwnym kierunku. 6 Armia, przewożona z Lotaryngii, miała uderzyć na zachód, w stronę Amiens i wybrzeża. Francuskie natarcie w Pikardii zmusiło go jednak do skierowania części jej sił na południe od Sommy. Na północ od rzeki nacierały II Bawarski Korpus i XIV Korpus Rezerwowy, wsparte przez kawalerię.

Walki pod Albert

25 września Francuzi ruszyli z okolic Albert na wschód. Zamiast otwartego skrzydła natrafili na niemieckie kolumny idące naprzeciw nich. Następnego dnia Niemcy zajęli Bapaume. Bawarczycy rozbili francuskie oddziały terytorialne i przez wsie Combles, Guillemont i Montauban posuwali się w stronę Albert. XIV Korpus Rezerwowy nacierał wzdłuż starej rzymskiej drogi łączącej Bapaume z Albert i 27 września dotarł do Thiepval, na wzgórzach nad rzeką Ancre.

28 września Niemcy próbowali przebić się do Albert i dalej w stronę Amiens. Francuska piechota i artyleria zatrzymały ich na linii od Maricourt przez Fricourt po Thiepval. 29 września Niemcy zdobyli Fricourt, ale dalej nie zdołali się posunąć, a francuskie kontrataki niemal odbiły wieś. Wyczerpane wojska obu stron zaczęły kopać okopy tam, gdzie zastał je koniec walk. Samo Albert, ostrzeliwane przez niemiecką artylerię, zostało w dużej części zniszczone.

Front nad Sommą

Po bitwie walki przeniosły się dalej na północ, pod Arras, a potem do Flandrii. Front między Sommą a Ancre ucichł i przez niemal dwa lata uchodził za jeden z najspokojniejszych odcinków frontu zachodniego. Niemcy wykorzystali ten czas, by zbudować na wzgórzach potężne umocnienia, z głębokimi schronami wykutymi w kredowym podłożu. W 1915 roku odcinek ten od Francuzów przejęli Brytyjczycy.

1 lipca 1916 roku właśnie tu rozpoczęła się bitwa nad Sommą, jedna z najkrwawszych bitew w historii. Wsie, o które walczono we wrześniu 1914 roku, takie jak Thiepval, Fricourt, Mametz czy Montauban, stały się dla Brytyjczyków symbolem tej bitwy. Dziś w Thiepval stoi pomnik upamiętniający ponad 72 tysiące żołnierzy brytyjskich i południowoafrykańskich, którzy zginęli nad Sommą i nie mają znanego grobu.