Początek bitwy pod Arras

1 października 1914 roku rozpoczęła się bitwa pod Arras. Tego dnia na odcinku między Arras a Douai niemal jednocześnie weszły do walki trzy korpusy niemieckiej 6 Armii. Natrafiły na francuskie zgrupowanie generała Louisa de Maud’huy, które samo szykowało się do natarcia. Zamiast obejść skrzydło przeciwnika, Francuzi musieli bronić Arras.

Nazwa i daty

Brytyjska kronika wojny, na której opiera się nasza oś czasu, datuje bitwę pod Arras na 1–4 października 1914 roku. Te same daty podaje wiele opracowań francuskich. Polska Wikipedia przyjmuje daty 2–9 października. Bitwa pod Arras była najcięższą fazą walk w Artois, które zaczęły się 27 września i trwały do 10 października. Nie należy jej mylić z wielką brytyjską ofensywą pod Arras z wiosny 1917 roku.

Dwa plany

Naczelny wódz armii francuskiej, generał Joseph Joffre, wciąż liczył na obejście niemieckiego skrzydła od północy. Z północnych korpusów 2 Armii generała Noëla de Castelnau oraz pobliskich dywizji terytorialnych i kawalerii utworzył zgrupowanie, którym dowodził Maud’huy. Miało ono zebrać się wokół Arras i uderzyć na skrzydło Niemców.

Niemcy mieli ten sam zamiar, tyle że w przeciwnym kierunku. 28 września szef sztabu generalnego Erich von Falkenhayn nakazał 6 Armii księcia Rupprechta Bawarskiego natarcie pod Arras. Rupprecht chciał zatrzymać Francuzów na zachód od miasta i obejść je od północy. Korpus Gwardii i IV Korpus opuściły swoje pozycje nad Aisne 27 września. Tego samego dnia w Metzu zaczął ładować się do pociągów I Bawarski Korpus Rezerwowy.

Siły

Zgrupowanie Maud’huy dopiero się gromadziło. Na wschód i południe od Arras stały francuskie dywizje terytorialne generała Brugère’a, złożone ze starszych rezerwistów. 30 września do miasta przybyła 77 Dywizja generała Barbota, a w okolicach Lens wyładowywała się 70 Dywizja generała Marie Émile’a Fayolle’a. Obie tworzyły prowizoryczny korpus generała d’Urbala. Główna siła uderzeniowa, X Korpus, wciąż wyładowywała się z pociągów. Północne skrzydło osłaniała kawaleria generała Conneau.

Po stronie niemieckiej do walki wchodziły trzy korpusy, ustawione od południa na północ: Korpus Gwardii, IV Korpus i I Bawarski Korpus Rezerwowy. Dalej na północ, w stronę Lens i Lille, posuwały się niemieckie korpusy kawalerii.

1 października

Tego dnia oddziały bawarskie zajęły na stałe Douai, a trzy niemieckie korpusy uderzyły na całym odcinku między Arras a Douai, gdzie stały francuskie dywizje terytorialne. Niemieckie natarcie uprzedziło przygotowywany atak Francuzów.

Najcięższe walki toczyły się na południowy wschód od Arras, między rzeką Scarpe a strumieniem Cojeul. Dywizja Barbota, wyładowana z pociągów dzień wcześniej, została rzucona do walki na wzgórzach wokół Monchy-le-Preux. Odparła pierwszy atak, ale rozciągnięta na zbyt szerokim froncie nie mogła utrzymać pozycji. Powoli cofała się z Guémappe, Wancourt i Monchy-le-Preux w stronę Arras, osłaniając wyładunek X Korpusu. Opisy tego dnia różnią się szczegółami. Część opracowań francuskich pisze o początkowym powodzeniu Francuzów, inne podkreślają, że Niemcy od razu przejęli inicjatywę. Pod koniec dnia Francuzi byli jednak zepchnięci w stronę Arras i musieli przejść do obrony.

Niemieckie natarcie zatrzymało się dopiero, gdy na pole walki dotarły pierwsze oddziały X Korpusu. Francuzom brakowało jednak ludzi i amunicji, a ich oddziały wchodziły do walki kolejno, prosto z pociągów.

Znaczenie

1 października okazało się, że francuski plan obejścia niemieckiego skrzydła pod Arras jest nie do wykonania. Niemcy zdążyli skupić tu więcej sił, niż się spodziewano, a Maud’huy, zamiast atakować w stronę Douai, musiał bronić samego Arras. W kolejnych dniach Rupprecht wprowadzał do walki następne oddziały i przesuwał ciężar natarcia na północ od miasta, w stronę Lens i wzgórz Vimy.

Wsie na wschód od Arras, o które walczono 1 października, zostały na długo po niemieckiej stronie frontu. Monchy-le-Preux, Guémappe i Wancourt odbili dopiero Brytyjczycy w kwietniu 1917 roku, w czasie bitwy pod Arras.