Remus von Woyrsch

Remus von Woyrsch był w 1914 roku emerytowanym generałem po sześćdziesiątce, którego wojna wezwała z powrotem do służby. Dostał korpus złożony ze starszych rezerwistów ze Śląska i Wielkopolski i przez ponad trzy lata walczył na ziemiach polskich i białoruskich, zawsze na drugorzędnym, ale ważnym odcinku: między armiami niemieckimi a austro-węgierskimi. We wrześniu 1914 roku jego landwehra osłaniała odwrót Austriaków spod Tarnawki, w lipcu 1915 roku przełamała rosyjski front pod Siennem i podeszła pod twierdzę Iwangród, a latem 1916 roku jego armia wytrzymała pod Baranowiczami natarcie znacznie liczniejszych Rosjan. Wojnę zakończył jako feldmarszałek i jeden z najbardziej popularnych dowódców na Śląsku.

Przed wojną

Urodził się 4 lutego 1847 roku w majątku Pilczyce (Pilsnitz) pod Wrocławiem, dziś osiedlu w granicach miasta. Pochodził z rodziny szlacheckiej, która około 1500 roku osiadła w Opawie, a potem na Śląsku pruskim. Jego ojciec, Karl Wilhelm Remus von Woyrsch, był ziemianinem, tajnym radcą i członkiem pruskiej Izby Panów. Remus był najstarszym synem.

5 kwietnia 1866 roku wstąpił jako junkier do 1 Pułku Piechoty Gwardii w Poczdamie i już kilka miesięcy później był na wojnie. W bitwie pod Sadową próbował ratować ciężko rannego księcia Antona von Hohenzollern-Sigmaringen i razem z nim dostał się do austriackiej niewoli. W wojnie francusko-pruskiej został ranny w bitwie pod Gravelotte i dostał Krzyż Żelazny.

Potem przez czterdzieści lat robił zwykłą karierę oficera gwardii i sztabu generalnego. Był adiutantem pułku i brygady, a od 1879 roku dowódcą kompanii w swoim dawnym pułku, gdzie szkolił w służbie polowej młodego księcia Wilhelma, późniejszego cesarza Wilhelma II. W 1896 roku objął Pułk Fizylierów Gwardii, w 1897 roku został generałem majorem, w 1901 roku dowódcą 12 Dywizji w Nysie, a w 1903 roku dowódcą VI Korpusu we Wrocławiu. W 1905 roku awansował na generała piechoty. W lutym 1911 roku, po 45 latach służby, przeszedł w stan spoczynku. Od 1908 roku zasiadał, jak wcześniej ojciec, w Izbie Panów.

1914: Korpus Landwehry

Na początku sierpnia 1914 roku Woyrscha powołano z powrotem i dano mu dowództwo Korpusu Landwehry. Były to dwie dywizje złożone ze starszych rezerwistów z Wielkopolski i Śląska, 34 bataliony z nieliczną artylerią. Korpus miał osłaniać Śląsk i utrzymywać łączność z Austriakami. Podczas gdy główne siły niemieckie biły się w Prusach Wschodnich, landwerzyści maszerowali od granicy przez zachodnią część Królestwa Polskiego, a 3 września przekroczyli Wisłę pod Józefowem i stanęli u boku austro-węgierskiej 1 Armii generała Victora Dankla.

Przyszli w złym momencie. W bitwie galicyjskiej Rosjanie zyskiwali przewagę, a 7 września uderzyli na Dankla pod Tarnawką, na południe od Lublina. 4 Dywizja Landwehry poniosła tam ciężkie straty, a niektóre pułki stopniały do jednego, dwóch batalionów. Gdy Dankl zaczął się cofać ku Sanowi, landwerzyści osłaniali odwrót Austriaków, a potem przeszli z powrotem na lewy brzeg Wisły. Niemieccy biografowie przytaczają artykuł z petersburskiej gazety, według którego tylko niewielkie oddziały pruskiej landwehry uchroniły wtedy armię austriacką przed całkowitym rozbiciem.

Pod koniec września korpus wszedł w skład niemieckiej 9 Armii i w październiku wziął udział w marszu na Wisłę, który skończył się nieudaną bitwą pod Warszawą i Dęblinem. W czasie odwrotu z wojsk zgrupowanych wokół korpusu powstała grupa armijna Woyrscha (Armeeabteilung Woyrsch), według różnych źródeł 14 października albo 3 listopada. Woyrsch dostał też order Pour le Mérite. Gdy 9 Armia odjechała na północ, by uderzyć pod Łodzią, jego wojska zostały na Śląsku, między Austriakami a Niemcami, i w listopadzie walczyły na północnym skrzydle bitwy pod Krakowem. 3 grudnia 1914 roku Woyrsch został generałem pułkownikiem, a bieżące dowództwo Korpusu Landwehry przejął jego zastępca, generał Götz von König.

1915: Sienno i Iwangród

Zimę i wiosnę grupa Woyrscha spędziła w okopach w zachodniej części Królestwa, obok austro-węgierskiej 2 Armii generała Eduarda von Böhm-Ermollego. Gdy po przełamaniu pod Gorlicami Rosjanie w maju cofnęli się znad Nidy, jego wojska poszły za nimi i latem stały między Pilicą a Wisłą, na lewym skrzydle wojsk państw centralnych w Królestwie. Woyrsch podlegał wtedy, podobnie jak w 1914 roku, austro-węgierskiemu naczelnemu dowództwu.

W lipcu 1915 roku jego armia dostała ważne zadanie w wielkiej ofensywie państw centralnych. Miała wiązać Rosjan na zachodnim brzegu Wisły, by nie przerzucali wojsk przeciw Mackensenowi. 17 lipca śląska landwehra przełamała rosyjskie pozycje pod Siennem, a Woyrsch nakazał bezwzględny pościg. Jego wojska oczyściły w kilka dni obszar od Iłżanki po Pilicę, 20 lipca uderzyły na ostatnią rosyjską pozycję polową przed twierdzą Iwangród (Dęblin) i następnego dnia ją przełamały. W skład armii wchodziła także austro-węgierska grupa generała Hermanna Kövessa, która zamknęła twierdzę od zachodu. 23 lipca Woyrsch dostał liście dębowe do Pour le Mérite, a dzień wcześniej uniwersytet we Wrocławiu nadał mu doktorat honorowy.

Gdzie przekroczyć Wisłę, ustalali dopiero szefowie obu sztabów generalnych. Franz Conrad von Hötzendorf chciał przeprawy powyżej twierdzy, Niemcy poniżej. Ostatecznie w nocy z 28 na 29 lipca niemieckie dywizje Woyrscha sforsowały rzekę pod Ryczywołem, poniżej Iwangrodu, i przez kilka dni odpierały na wschodnim brzegu rosyjskie kontrataki. Groźba okrążenia przyspieszyła odwrót Rosjan znad Wisły. 4 sierpnia Austriacy weszli do porzuconych fortów Iwangrodu, a dzień później Niemcy zajęli Warszawę.

Potem armia Woyrscha szła na wschód w pościgu za Rosjanami, przez Podlasie i Polesie, aż nad górną Szczarę. Według niemieckich biografów przeszła w ciągu kilku miesięcy około 400 kilometrów. Jesienią 1915 roku front zatrzymał się w okolicach Baranowicz, a Woyrsch przeszedł do wojny pozycyjnej. Jego armia weszła w skład grupy armii feldmarszałka Leopolda Bawarskiego.

1916–1917: Baranowicze i grupa armii

Najcięższą próbę Woyrsch przeszedł latem 1916 roku. W czasie ofensywy Brusiłowa dowódca rosyjskiego Frontu Zachodniego, generał Aleksiej Ewert, po tygodniach zwłoki uderzył wreszcie pod Baranowiczami. 2 lipca rosyjska 4 Armia zaczęła ostrzał pozycji Woyrscha, które obsadzały 82 bataliony niemieckie i austro-węgierskie. Leopold Bawarski i Woyrsch zebrali za zagrożonym odcinkiem wszystkie dostępne odwody. Przez tydzień Rosjanie nie zdołali przełamać frontu i stracili, według różnych szacunków, około 80 tysięcy ludzi, a armia Woyrscha kilka tysięcy.

29 sierpnia 1916 roku, gdy Leopold Bawarski objął po Paulu von Hindenburgu stanowisko naczelnego wodza na wschodzie, Woyrsch przejął jego dotychczasową grupę armii, odtąd nazywaną grupą armii Woyrscha. Korpus Landwehry, z którym zaczynał wojnę, oddał we wrześniu generałowi Güntherowi von Kirchbachowi.

Po rewolucji armia rosyjska się rozpadała, a 15 grudnia 1917 roku zawarto rozejm w Brześciu Litewskim. Grupę armii Woyrscha rozwiązano w grudniu, według różnych źródeł 15 albo 31 grudnia. Siedemdziesięcioletni generał poprosił o dymisję, a cesarz na pożegnanie mianował go feldmarszałkiem.

Po wojnie

Woyrsch wrócił do majątku w Pilczycach. Po rozejmie z listopada 1918 roku raz jeszcze wezwano go do służby: krótko dowodził południowym odcinkiem Grenzschutz Ost, niemieckich formacji ochrony granicy wschodniej. W 1919 roku Wrocław nadał mu honorowe obywatelstwo, podobnie jak wcześniej Nysa. Zmarł w Pilczycach 6 sierpnia 1920 roku. Jego bratanek Udo von Woyrsch został w latach trzydziestych jednym z wyższych dowódców SS.

Ocena

Woyrsch nie należał do wodzów, o których toczą się spory. Biografowie przedstawiają go raczej jako solidnego dowódcę, który przez całą wojnę robił to, czego od niego oczekiwano: trzymał skrzydło, utrzymywał łączność z sojusznikiem i osłaniał Śląsk. Jego wojska rzadko dostawały główne zadania, a złożone były z ludzi starszych i gorzej uzbrojonych niż dywizje liniowe. Mimo to landwehra Woyrscha uratowała we wrześniu 1914 roku Austriaków przed gorszym pogromem, w lipcu 1915 roku dała przełom pod Siennem i przeprawę przez Wisłę, a w 1916 roku pod Baranowiczami zatrzymała jedną z najbardziej krwawych rosyjskich ofensyw. Kampanie jesienne 1914 roku, pod Warszawą i Łodzią, nie dały jednak Niemcom celu, a order i awans przyszły mimo to.

Woyrsch należał też do niemieckich generałów, którzy najdłużej współpracowali z Austriakami. Kilkakrotnie podlegał austro-węgierskiemu dowództwu, a pod jego rozkazami walczyły korpusy austro-węgierskie. Na Śląsku stał się w czasie wojny bohaterem. W 1915 roku w ratuszu w Głubczycach stanęła rzeźbiona w drewnie figura „Żelaznego Woyrscha”, przedstawiająca go jako rycerza z mieczem.