Bułgarzy zajmują Prizren

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 1 grudnia 1915 roku, że wojska bułgarskie zajęły Prizren. Tego dnia wiadomość o upadku miasta podała prasa brytyjska. Samo zajęcie nastąpiło wcześniej. Bułgarskie opracowania datują je na 16 listopada według kalendarza juliańskiego, którego Bułgaria wtedy jeszcze używała, czyli na 29 listopada. Tę datę przyjmuje większość historyków. Według części anglojęzycznych opracowań ostatnia potyczka serbskich straży tylnych pod samym miastem miała miejsce 27 listopada. Miasto, w którym kilka dni wcześniej mieściły się jeszcze serbski rząd, król i naczelne dowództwo, było zapchane wojskiem, taborami i uchodźcami, którzy nie zdążyli wyruszyć w góry.

Pościg na zachodnim skraju Kosowa

Prizren zajęła 3 Bałkańska Dywizja Piechoty generała Nikoli Ribarowa z 2 Armii generała Georgiego Todorowa. Dywizja ta stanowiła prawe skrzydło armii, która w październiku zajęła serbską Macedonię. W listopadzie jej pułki zatrzymały Serbów w wąwozie pod Kačanikiem, a oddział wysłany przez Tetowo doszedł 16 listopada do Gostiwaru i zagroził Prizrenowi od południa. Feldmarszałek August von Mackensen chciał, by Serbów pod Prizrenem odcięła także bułgarska 1 Armia, nacierająca od strony Prisztiny. Według austriackiej historii oficjalnej tę armię sparaliżował jednak dotkliwy brak żywności. Ciężar pościgu spadł więc na 3 Dywizję.

Ostatnią bitwę na Kosowym Polu armia serbska stoczyła według tego samego źródła 25 listopada, na wzgórzach na wschód od Prizrenu. Potem oddziały, którym wyznaczono drogę przez Prizren, ruszyły w góry północnej Albanii. Według austriackiej historii oficjalnej między 28 listopada a 3 grudnia Bułgarzy raz po raz wpadali pod Prizrenem, Djakowicą i w dolinie Białego Drinu w kłębowisko wojsk, dział, wozów i uchodźców, łamali każdy opór i brali ogromne masy jeńców. Bułgarskie opracowania podają, że pod Prizrenem 29 Jambolski Pułk Piechoty zdobył nawet powóz króla Piotra I, który kilka dni wcześniej wyruszył stąd w góry.

Jeńcy i łupy

Według komunikatów, które przytaczała prasa brytyjska, Bułgarzy twierdzili, że wzięli w Prizrenie i okolicach od 15 do 17 tysięcy jeńców, 50 dział polowych i haubic, 20 tysięcy karabinów i 148 samochodów. Niemiecki komunikat mówił o 15 tysiącach jeńców, a kilka dni później o ponad stu zdobytych działach i około 200 samochodach. Nie są to liczby sprawdzone. Austriacka historia oficjalna szacuje, że Bułgarzy zdobyli w całej kampanii przeciw Serbii około 200 dział i wzięli około 50 tysięcy jeńców. Wiadomo, że wielu jeńców stanowili wyczerpani i głodni żołnierze, którzy zostali w tyle albo sami oddali się w niewolę. Serbowie zostawili też w Prizrenie i na drogach w stronę gór niemal cały sprzęt, którego nie dało się przenieść przez przełęcze na grzbietach koni.

Co dalej

3 Dywizja ścigała Serbów jeszcze kilka dni. Według austriackiej historii oficjalnej 3 grudnia doszła do Djakowicy. Bułgarskie źródła datują zajęcie tego miasta na 21 listopada według kalendarza juliańskiego, czyli na 4 grudnia. 4 grudnia, wezwani przez swoje dowództwo, Bułgarzy przerwali pościg i większość sił zwróciła się na południe, przeciw Francuzom i Brytyjczykom nad Wardarem. W góry Albanii Serbów nie ścigano dalej na dużą skalę.

Zajęcie Prizrenu odsłoniło też tarcia między sojusznikami. Austro-Węgry uważały ziemie na północ od linii Mitrowica–Peć–Szkodra za swoją wyłączną strefę wpływów i nie chciały tam Bułgarów. Prizren i jego okolice pozostały jednak w rękach bułgarskich. Według austriackiej historii oficjalnej 3 Dywizja miała zająć obszar Djakowica–Prizren–Prisztina i na pewien czas przejść pod rozkazy austro-węgierskiej 3 Armii generała Hermanna Kövessa. Miasto pozostało w bułgarskiej strefie okupacyjnej aż do jesieni 1918 roku.