Włochy przystępują do paktu londyńskiego

30 listopada 1915 roku w Londynie przedstawiciele pięciu mocarstw podpisali krótką deklarację, w której zobowiązali się nie zawierać odrębnego pokoju. Podpisy złożyli brytyjski minister spraw zagranicznych Edward Grey oraz ambasadorowie: Francji Paul Cambon, Włoch markiz Guglielmo Imperiali, Japonii Katsunosuke Inoue i Rosji hrabia Aleksandr Benckendorff. Dokument otwierało stwierdzenie, że rząd włoski postanowił przystąpić do deklaracji z 5 września 1914 roku, do której 19 października przystąpiła już Japonia.

Treść

Deklaracja powtarzała słowo w słowo zobowiązania z 1914 roku, tyle że w imieniu pięciu, a nie trzech państw. Rządy brytyjski, francuski, włoski, japoński i rosyjski wzajemnie zobowiązały się nie zawierać w czasie tej wojny pokoju osobno. Uzgodniły też, że gdy przyjdzie czas rozmów pokojowych, żaden z sojuszników nie wysunie warunków pokoju bez uprzedniej zgody każdego z pozostałych. Tekst sporządzono po francusku w pięciu egzemplarzach. W grudniu brytyjski rząd przedstawił go parlamentowi i opublikował w urzędowym zbiorze traktatów.

Tajne zobowiązanie staje się jawne

Dla Włoch nie było to nowe zobowiązanie. 26 kwietnia 1915 roku, razem z tajnym traktatem londyńskim, ich ambasador podpisał osobną deklarację o niezawieraniu odrębnego pokoju. Także ona pozostawała jednak tajna. Położenie Włoch w koalicji było zaś nietypowe. Walczyły z Austro-Węgrami, a od sierpnia także z Turcją, ale z Niemcami tylko zerwały stosunki dyplomatyczne i formalnie nie były z nimi w stanie wojny. W prasie państw neutralnych pojawiały się pogłoski o możliwym osobnym porozumieniu Rzymu z Wiedniem. Jawna deklaracja pięciu mocarstw takim spekulacjom ucinała drogę: od tej chwili cały świat wiedział, że Włochy związały swój los z resztą Ententy aż do końca wojny.

Minister spraw zagranicznych Sidney Sonnino ogłosił przystąpienie do deklaracji w parlamencie, który 1 grudnia wznowił obrady po przerwie. W przemówieniu przedstawił przyczyny i cele wojny prowadzonej przez Włochy u boku Ententy. Amerykański miesięcznik „Current History” pisał, że oświadczenie Sonnina o podpisaniu wspólnego zobowiązania mocarstw podkreśliło, iż Austro-Węgry nie mogą liczyć na osobny pokój z Włochami. Wkrótce potem ukazał się we Włoszech zbiór dokumentów pod tytułem „Il patto di Londra firmato dall’Italia il 30 novembre 1915” („Pakt londyński podpisany przez Włochy 30 listopada 1915”), z pełnym zapisem debat w Izbie Deputowanych z 1–4 grudnia i w Senacie z 16–17 grudnia. Włosi nazywali więc wówczas „paktem londyńskim” właśnie listopadową deklarację. Dziś we włoskiej literaturze nazwa ta oznacza zwykle kwietniowy traktat, który wprowadził Włochy do wojny.

Pięciu sojuszników

Od 30 listopada 1915 roku zobowiązanie wiązało pięć głównych mocarstw walczących z państwami centralnymi. Następnych kilka miesięcy pokazało jednak, że jedność sojuszników miała granice. Wojnę Niemcom Włochy wypowiedziały dopiero w sierpniu 1916 roku, po silnych naciskach Brytyjczyków i Francuzów. Deklarację jako pierwsza złamała Rosja, której rząd bolszewicki zawarł w marcu 1918 roku osobny pokój w Brześciu.