Rada Komisarzy Ludowych

Rada Komisarzy Ludowych, po rosyjsku w skrócie Sownarkom, była rządem Rosji Radzieckiej. Powołał ją II Wszechrosyjski Zjazd Rad w nocy z 8 na 9 listopada 1917 roku, po przewrocie bolszewickim, a przewodniczył jej Włodzimierz Lenin. To ona wyprowadziła Rosję z wojny i w ciągu kilkunastu miesięcy zbudowała podstawy państwa radzieckiego.

Rząd komisarzy

Zjazd ustanowił Radę jako „tymczasowy rząd robotniczo-chłopski”, który miał sprawować władzę, dopóki nie zbierze się Zgromadzenie Ustawodawcze. Poszczególnymi działami państwa kierowały komisje, a rządem było kolegium ich przewodniczących, czyli komisarzy ludowych. Słowa „minister” bolszewicy unikali, bo kojarzyło się z dawną władzą. Nad Radą stał zjazd rad i jego Centralny Komitet Wykonawczy, które mogły zmieniać jej skład.

Pierwszy skład był czysto bolszewicki. Sprawy zagraniczne objął Lew Trocki, sprawy narodowości Józef Stalin, a armią i flotą miał kierować trzyosobowy komitet, w którym zasiadał chorąży Nikołaj Krylenko. Teka kolei została pusta, bo związek kolejarzy nie uznał przewrotu. Lewicowi eserowcy najpierw odmówili udziału w rządzie, potem stali się koalicyjnym partnerem bolszewików, a w marcu 1918 roku wyszli z Rady na znak protestu przeciw pokojowi z Niemcami.

Rządy dekretami

Rada rządziła dekretami. Pierwsze akty nowej władzy, dekrety o pokoju i o ziemi, uchwalił jeszcze zjazd, ale dalsze decyzje zapadały już na posiedzeniach komisarzy. 20 grudnia 1917 roku Rada powołała Czeka z Feliksem Dzierżyńskim na czele, 28 stycznia 1918 roku postanowiła utworzyć Armię Czerwoną, a jej dekret sprawił, że po 31 stycznia nastąpił w Rosji od razu 14 lutego. Po rozpędzeniu Konstytuanty z nazwy rządu zniknęło słowo „tymczasowy”. We wrześniu 1918 roku Rada przyjęła uchwałę o czerwonym terrorze, która pozwalała rozstrzeliwać „wrogów klasowych” i zamykać ich w obozach.

Wojna i pokój

Najpilniejszą sprawą była wojna. W nocy z 20 na 21 listopada 1917 roku Rada kazała naczelnemu dowództwu zaproponować nieprzyjacielowi rozejm. Rządy ententy jej nie uznały, a ich ambasadorowie nie utrzymywali z nią oficjalnych stosunków. Gdy rokowania w Brześciu Litewskim utknęły, a Niemcy ruszyli do ofensywy, w nocy z 18 na 19 lutego 1918 roku Rada zawiadomiła Berlin przez radio, że przyjmie podyktowane warunki. 3 marca jej delegacja podpisała traktat brzeski, w którym Rosja straciła między innymi Polskę, Litwę, Ukrainę i Finlandię.

Niemcy stali wtedy pod Narwą, około 150 kilometrów od Piotrogrodu. W nocy z 10 na 11 marca rząd potajemnie przeniósł się do Moskwy, a Kreml stał się jego siedzibą. Przeprowadzka miała być tymczasowa, a okazała się trwała.

Rada a sprawa polska

Rada uznała 31 grudnia 1917 roku niepodległość Finlandii, a 29 sierpnia 1918 roku uchyliła traktaty rozbiorowe zawarte przez carat z Prusami i Austrią, uznając prawo narodu polskiego do niepodległości. Nie przeszkodziło to Leninowi w 1920 roku posłać Armii Czerwonej na Warszawę. Po klęsce Niemiec, 13 listopada 1918 roku, władze radzieckie uznały pokój brzeski za nieważny. Pod nazwą Rady Komisarzy Ludowych rząd działał do 1946 roku, gdy zastąpiła go Rada Ministrów.