Japończycy zajmują Błagowieszczeńsk

O piątej rano 18 września 1918 roku do Błagowieszczeńska, stolicy obwodu amurskiego, wkroczyły oddziały, które nocą przeprawiły się przez Amur z chińskiego brzegu, z leżącego naprzeciw miasta Sachalanu, dzisiejszego Heihe. Byli to biali z Amurskiego Oddziału podpułkownika sztabu generalnego Iwana Nikitina, w tym Specjalny Amurski Oddział Kozacki, i oddział japońskiej 7 Dywizji, stacjonującej od 1917 roku w Mandżurii, według części źródeł batalion. Miasto zajęto praktycznie bez walki. Brytyjska chronologia wojny zapisuje pod tym dniem zajęcie Błagowieszczeńska przez Japończyków. Po Chabarowsku, zajętym 5 września, był to drugi wielki ośrodek nad Amurem, który przeszedł w ręce interwentów i białych.

Ucieczka czerwonych

Władza radziecka w obwodzie amurskim przetrwała już jeden kryzys. W marcu 1918 roku ataman kozaków amurskich Iwan Gamow wzniecił w Błagowieszczeńsku powstanie, ale po tygodniu walk czerwonogwardziści je stłumili, a przywódcy przeciwników bolszewików uciekli do Sachalanu. Tam utworzyli Biuro Samorządów Obwodu Amurskiego i czekali na okazję do powrotu. Przyszła ona na początku września, gdy po upadku frontu nad Ussuri i utracie Chabarowska do obwodu amurskiego wycofała się Rada Komisarzy Ludowych Dalekiego Wschodu z resztkami wojsk. 12 września Gamow, członkowie ziemstwa i władz kozackich spotkali się na parowcu pod chińskim miasteczkiem Ajgun, by uzgodnić działania.

17 września przewodniczący amurskiej Rady Komisarzy Ludowych Fiodor Muchin, uznając, że miasta nie utrzyma, przekazał władzę miejscowemu biuru związków zawodowych. W nocy na 18 września radzieckie kierownictwo odpłynęło na kilku parowcach i barkach, pod osłoną kanonierki „Oroczanin”, w górę Zei, w głąb tajgi. Według rosyjskich opracowań japońskie oddziały rozbiły uciekających w pobliżu mostu na Zei koło dzisiejszego Swobodnego, a 19 września Rada Komisarzy Ludowych Dalekiego Wschodu się rozwiązała. Pod koniec września załogi zatopiły „Oroczanina” i inne ostatnie okręty Flotylli Amurskiej, by nie wpadły w ręce wroga. Muchin przeszedł do partyzantki.

Nowa władza

Jeszcze 18 września w Błagowieszczeńsku powstał Rząd Tymczasowy Obwodu Amurskiego. Na jego czele stanął były burmistrz Aleksandr Aleksiejewski, uwolniony z więzienia przed nadejściem białych, a weszli do niego Gamow, przewodniczący zarządu ziemstwa Nikołaj Rodionow i podpułkownik Nikitin. Rząd ogłosił, że przejmuje całą władzę w obwodzie, przywraca samorządy miejskie, ziemskie i kozackie, nie uznaje pokoju brzeskiego i odda pod sąd działaczy radzieckich. Wprowadził też stan oblężenia. Nikitin zakazał zebrań i wieców i ustanowił godzinę policyjną od ósmej wieczorem do szóstej rano.

Rząd Aleksiejewskiego sympatyzował z eserowcami i dążył do szerokiej autonomii, a o rzeczywistym układzie sił w obwodzie coraz bardziej decydowali Japończycy. Jesienią do obwodu amurskiego weszły oddziały trzech japońskich dywizji, 3, 7 i 12, a w Błagowieszczeńsku ulokował się sztab japońskiego generała. Opór czerwonych nie ustał. Partyzantka w dolinie Amuru rozrosła się zimą, a japońskie oddziały odpowiadały na nią pacyfikacjami wsi. W marcu 1919 roku biali schwytali i rozstrzelali Muchina.