Śmierć Mehmeda V

3 lipca 1918 roku w pałacu Yıldız w Konstantynopolu zmarł sułtan Mehmed V, władca Imperium Osmańskiego i zarazem kalif. Miał 73 lata, a jako przyczynę śmierci tureckie źródła podają niewydolność serca. Panował od kwietnia 1909 roku. W kalendarzu osmańskim, który od 1917 roku liczył dni i miesiące tak samo jak kalendarz gregoriański, był to 3 lipca 1334 roku. Następcą został jego młodszy przyrodni brat, 57-letni następca tronu Mehmed Vahdettin, który przyjął imię Mehmed VI.

Sułtan bez władzy

Mehmed Reşad, syn sułtana Abdülmecida I, przez ponad trzydzieści lat żył pod nadzorem w pałacach nad Bosforem, bo jego przyrodni brat Abdülhamid II obawiał się rywala. Na tron wyniosła go w 1909 roku armia związana z młodoturkami, która po nieudanym kontrprzewrocie zdetronizowała Abdülhamida. Nowy sułtan, łagodny i bez doświadczenia w sprawach państwa, był monarchą konstytucyjnym, a od 1913 roku faktyczną władzę sprawował Komitet Jedności i Postępu, z ministrem wojny Enverem Paszą i od 1917 roku wielkim wezyrem Talatem Paszą na czele.

To jego podpis widniał pod aktami, które wciągnęły imperium w wojnę, a 11 listopada 1914 roku jako kalif wezwał muzułmanów do świętej wojny po fatwach szejka ul-islamu. Wezwanie nie poruszyło jednak muzułmanów w koloniach Ententy tak, jak liczyli na to Niemcy i Enver. W czasie wojny sułtan pełnił głównie funkcje reprezentacyjne: przyjmował sojuszników, otrzymał honorowy stopień pruskiego feldmarszałka, a w październiku 1917 roku gościł w stolicy cesarza Wilhelma II. Według części historyków prywatnie potępiał prześladowania Ormian, ale nie miał wpływu na politykę rządu. Abdülhamid, którego zastąpił na tronie, zmarł zaledwie kilka miesięcy wcześniej, w lutym 1918 roku.

Nowy sułtan

Następca tronu został nim dopiero w 1916 roku, po tajemniczej śmierci księcia Yusufa İzzeddina. Na przełomie 1917 i 1918 roku odwiedził Niemcy, a towarzyszył mu wówczas jako adiutant generał Mustafa Kemal. Według relacji wiadomość o śmierci brata, przekazaną mu przez Talata, przyjął z wahaniem. Po rozmowach z przywódcami komitetu zgodził się objąć tron. Pogrzeb Mehmeda V odbył się 4 lipca w Eyüp, gdzie spoczął w grobowcu zbudowanym jeszcze za jego życia nad Złotym Rogiem. Tego samego dnia w pałacu Topkapi odbyła się ceremonia wstąpienia na tron nowego władcy, który złożył przysięgę na konstytucję. Tradycyjne przepasanie mieczem Osmana w meczecie w Eyüp, osmański odpowiednik koronacji, zostało według tureckich historyków odłożone do 31 sierpnia.

Vahdettin nie był figurantem na wzór brata. Nie ufał przywódcom komitetu i od początku chciał odzyskać część władzy, którą stracili sułtani. Latem w odezwie do armii i floty podkreślił, że to on jako sułtan obejmuje naczelne dowództwo, ale Enver pozostał jego zastępcą i faktycznym wodzem, a rząd Talata pracował dalej. Zmiana na tronie nie zmieniła polityki wojennej imperium, którego wojska walczyły w tym czasie w Palestynie, Mezopotamii i na Kaukazie, gdzie zbliżały się do Baku.

Mehmed VI okazał się ostatnim sułtanem osmańskim. Kilka miesięcy po jego wstąpieniu na tron imperium skapitulowało, a 1 listopada 1922 roku parlament w Ankarze zniósł sułtanat. Vahdettin opuścił Konstantynopol na pokładzie brytyjskiego okrętu i zmarł na wygnaniu w San Remo w 1926 roku.