Izzet Pasza wielkim wezyrem

14 października 1918 roku sułtan Mehmed VI wręczył pieczęć wielkiego wezyra generałowi Ahmedowi İzzetowi Paszy, awansowanemu przy tej okazji na marszałka. Skończyły się w ten sposób ponad pięcioletnie rządy Komitetu Jedności i Postępu. Wręczenie pieczęci było formalnym aktem nominacji i według tureckich opracowań od tego dnia liczy się urzędowanie jego gabinetu. Brytyjska chronologia wojny podaje datę 13 października, a brytyjskie historie oficjalne piszą ogólnie, że İzzet został mianowany na tydzień przed 20 października.

Upadek Talata

Po kapitulacji Bułgarii Imperium Osmańskie zostało odcięte lądem od Niemiec, a droga na Konstantynopol przez Trację stanęła przed sprzymierzonymi otworem. Na południu wojska brytyjskie i arabskie po zwycięstwie pod Megiddo zajęły Damaszek. Wielki wezyr Talat Pasza, który we wrześniu wrócił z Berlina i Sofii przekonany, że wojny nie da się wygrać, uznał, że rząd odpowiedzialny za wejście do wojny nie uzyska od zwycięzców znośnych warunków. Jego gabinet postanowił prosić prezydenta Wilsona o pośrednictwo, a według tureckich źródeł 8 października (według części opracowań dzień wcześniej) Mehmed Talat złożył dymisję. Razem z nim odszedł minister wojny Enver Pasza.

Sułtan, który od wstąpienia na tron w lipcu chciał uwolnić się od wpływów komitetu, polecił utworzyć rząd byłemu wielkiemu wezyrowi i ambasadorowi w Londynie Ahmedowi Tevfikowi Paszy. Wiadomość o jego nominacji dotarła do Brytyjczyków już 8 października. Tevfik nie zdołał jednak zebrać gabinetu wolnego od ludzi komitetu, który wciąż miał większość w parlamencie. Przez kilka dni Konstantynopol nie miał rządu, aż sułtan sięgnął po İzzeta, kandydata do przyjęcia dla obu stron. Popierał go także generał Mustafa Kemal, który z frontu syryjskiego pisał do sułtana listy z propozycjami składu nowego rządu.

Żołnierz na czele rządu

Ahmed İzzet, urodzony w 1864 roku pod Monastyrem (dziś Bitola) w rodzinie albańskiej, był jednym z najbardziej szanowanych oficerów osmańskich. Kształcił się w Niemczech, przed wojną był szefem sztabu generalnego, a w latach 1913–1914 ministrem wojny, dopóki nie zastąpił go Enver. W czasie wojny dowodził na Kaukazie, gdzie latem 1916 roku jego 2 Armia odbiła Muş i Bitlis, ale wkrótce utraciła Muş i nie zdołała zepchnąć Rosjan. Choć wywodził się z kręgu komitetu, nie uchodził za współodpowiedzialnego za jego wojenną politykę.

W nowym gabinecie İzzet sam objął ministerstwo wojny, choć prasa spodziewała się, że dostanie je Mustafa Kemal. Weszli do niego także ludzie z umiarkowanego skrzydła komitetu, którzy nie byli kojarzeni z najcięższymi zbrodniami lat wojny: minister marynarki Hüseyin Rauf (Orbay), minister spraw wewnętrznych Ali Fethi (Okyar) i minister finansów Mehmed Cavid. 19 października parlament udzielił rządowi wotum zaufania. Program gabinetu zapowiadał przyjęcie zasady samostanowienia narodów, autonomię prowincji arabskich i powrót deportowanych do domów, ale o deportacjach Ormian mówił oględnie jako o sprawie wymuszonej „koniecznościami wojny”.

Rząd rozejmu

Najpilniejszym zadaniem nowego rządu było jak najszybsze wyjście z wojny. İzzet wypuścił z niewoli generała Charlesa Townshenda, obrońcę Al-Kutu, i wysłał go do Brytyjczyków z wiadomością, że Turcja jest gotowa zawrzeć pokój. Niespełna dwa tygodnie później doprowadziło to do rokowań, w których delegacją osmańską pokierował Rauf. Sam İzzet przez większą część swojego krótkiego urzędowania chorował na hiszpankę.

Gabinet przetrwał niespełna cztery tygodnie. Na początku listopada Talat, Enver i Dżemal uciekli nocą z kraju na niemieckim torpedowcu, a İzzeta oskarżono, że im na to pozwolił. 8 listopada podał się do dymisji, a jego następcą został Ahmed Tevfik Pasza.