Zajęcie Aleppo
- Kategoria:
- Działania zbrojne
- Front:
- Bliski Wschód
- Data:
- 26 października 1918
- Autor:
- Łukasz Skowroń
Rankiem 26 października 1918 roku w rękach aliantów znalazło się Aleppo, największe miasto północnej Syrii, liczące przed wojną około 150 tysięcy mieszkańców. Zdobyli je arabscy żołnierze emira Fajsala, którzy nocą wdarli się do miasta i po walkach na ulicach wyparli z niego Turków. Około 10.00 wjechał do Aleppo z samochodami pancernymi dowódca brytyjskiej 5 Dywizji Kawalerii, generał major Henry Macandrew, i zgotowano mu entuzjastyczne przyjęcie. Było to ostatnie wielkie miasto zdobyte w kampanii, która zaczęła się prawie cztery lata wcześniej nad Kanałem Sueskim. Jeszcze tego samego dnia pod wsią Haritan na północ od miasta Turcy pod dowództwem Mustafy Kemala zatrzymali brytyjski pościg.
Wyścig na północ
Allenby nie zamierzał początkowo iść tak daleko. Jeszcze we wrześniu odrzucił pomysł Londynu, by wysłać na Aleppo rajd jazdy, i wolał posuwać się etapami. Gdy jednak jego wojska bez walki zajęły Homs, lotnicy donieśli, że Hama jest wolna, a Turcy w pośpiechu ewakuują Aleppo, 18 października kazał 5 Dywizji Kawalerii dojść tam do 26 października. Dwa dni później, gdy okazało się, że 4 Dywizja, osłabiona malarią, nie może jej wesprzeć, odwołał rozkaz i polecił zatrzymać się w Hamie. Macandrew uważał jednak, że Turcy nie zdołają mu poważnie zagrozić, i odtelegrafował, że już maszeruje i zamierza iść prosto na Aleppo. Allenby, któremu zależało na tym samym, wyraził zgodę. Na czele szła kolumna 24 samochodów pancernych i lekkich samochodów patrolowych, najsilniejsza, jaką dotąd wystawiono na tym froncie, za nią indyjska 15 Brygada Kawalerii Służby Cesarskiej, a reszta dywizji dzień marszu z tyłu. Prawe skrzydło osłaniali Arabowie szarifa Nasira i Nuriego as-Sa’ida, którzy szli wzdłuż kolei.
23 października samochody pancerne natknęły się kilka kilometrów na południe od Aleppo na umocnioną pozycję, obsadzoną według brytyjskich szacunków przez 2–3 tysiące ludzi. Macandrew posłał do miasta oficera z białą flagą, kapitana R. H. M. McIntyre’a, z żądaniem kapitulacji. Turcy przyjęli go uprzejmie, ale odpowiedź od szefa sztabu Mustafy Kemala była krótka: „Dowódca tureckiego garnizonu Aleppo nie uważa za konieczne odpowiadać na pański list”.
Noc na ulicach Aleppo
25 października nadeszła 15 Brygada, a Macandrew zaplanował na następny dzień natarcie z trzech stron: samochody pancerne od południa, Arabowie od wschodu, a jazda miała obejść miasto od zachodu i przeciąć drogę do Aleksandretty (İskenderun). Arabowie nie czekali. Po południu Nuri as-Sa’id zaatakował turecką pozycję na południe od miasta i został odparty, ale wieczorem około 1500 Beduinów wdarło się do Aleppo od wschodu, wspieranych przez sympatyków w mieście. Przez całą noc trwały walki na ulicach, a według Prestona, historyka Pustynnego Korpusu Konnego, Arabowie stracili około 60 zabitych. Według relacji Limana von Sandersa Arabów wyparto, ale Turcy i tak wycofali się nocą nie tylko z miasta, lecz także z pozycji na południe od niego. Rano Aleppo było w rękach Arabów.
Potyczka pod Haritanem
O 7.00 26 października 15 Brygada, złożona tylko z dwóch pułków lansjerów z indyjskich księstw, z Dźodhpuru i Majsuru, bez artylerii, wyszła na drogę do Aleksandretty. Dostała wiadomość, że z Aleppo wyszła na północ kolumna około tysiąca ludzi z dwoma działami, i dowodzący nią generał brygady Cyril Harbord postanowił zaatakować. Około 11.00 straż przednia dostała się pod ogień na grzbiecie nad Haritanem, około 13 kilometrów na północny zachód od Aleppo. Lansjerzy z Majsuru zaszarżowali na skalisty pagórek na tureckim skrzydle, przebili lancami około 50 obrońców i wzięli 20 jeńców. Wtedy okazało się, że Turków jest znacznie więcej, niż sądzono, co najmniej 3 tysiące, z działami i licznymi karabinami maszynowymi. Szarża lansjerów z Dźodhpuru załamała się pod ogniem, a poległ prowadzący ich podpułkownik H. N. Holden, ten sam, który miesiąc wcześniej wprowadził ich do Hajfy. Wysłane z Aleppo samochody pancerne zawróciły pod ogniem z przestrzelonymi oponami.
Turcy nie wykorzystali przewagi i zaczęli się okopywać, a w nocy, gdy nadeszła brytyjska 14 Brygada Kawalerii, odeszli dalej na północ. Brygada Harborda straciła według Fallsa około 80 ludzi, a według Prestona 63. Według jednego z arabskich oficerów walczących po stronie tureckiej obroną kierował osobiście Mustafa Kemal. Haritan był ostatnim starciem kampanii palestyńskiej.
Koniec drogi
Turcy zatrzymali się kilkanaście kilometrów na północ od Aleppo, na linii, którą Kemal obsadził czterema dywizjami, częściowo odtworzonymi z rozbitków. Macandrew, mając naprzeciw siebie przeciwnika według Fallsa co najmniej sześciokrotnie liczniejszego, nie odważył się jej atakować i czekał na Australijską Dywizję Konną, która wyszła z Damaszku 27 października. Nie zdążyła już dojść. Pięć dni później, 31 października w południe, wszedł w życie rozejm w Mudros i walki na Bliskim Wschodzie się skończyły. Według Prestona 5 Dywizja Kawalerii przeszła w 38 dni około 900 kilometrów i wzięła ponad 11 tysięcy jeńców.