Kobiecy batalion śmierci

21 czerwca 1917 roku według obowiązującego w Rosji kalendarza juliańskiego, czyli 4 lipca według gregoriańskiego, na placu przed soborem św. Izaaka w Piotrogrodzie odbyła się niezwykła uroczystość. Około 300 kobiet w żołnierskich mundurach, z krótko ostrzyżonymi włosami, w spodniach i wojskowych butach, przyjęło sztandar z napisem „Pierwsza kobieca wojskowa drużyna śmierci Marii Boczkariowej”. Nabożeństwo odprawiało dwóch biskupów i dwunastu księży. Oddział dostał dwie ikony, dar żołnierzy 1 i 3 Armii, i sztandar przysłany przez ministra wojny Aleksandra Kiereńskiego. Na placu stali generałowie Ławr Korniłow i Piotr Połowcow, przewodniczący Dumy Michaił Rodzianko i przywódcy partii politycznych, a tysiące gapiów oglądały pierwszy w rosyjskiej armii kobiecy oddział bojowy. Po uroczystości kobiety przemaszerowały na Pole Marsowe, by oddać hołd poległym w rewolucji lutowej.

Jaszka

Twórczyni batalionu, Marija Boczkariowa, urodziła się w 1889 roku w chłopskiej rodzinie w guberni nowogrodzkiej. W 1914 roku za zgodą samego cara zaciągnęła się do wojska jako szeregowiec. Koledzy nazywali ją Jaszką. Walczyła w okopach, była kilkakrotnie ranna i dostała odznaczenia za męstwo. Po rewolucji lutowej patrzyła, jak armia się rozpada: żołnierze bratali się z Niemcami, odmawiali wykonywania rozkazów i dezerterowali. W maju 1917 roku, na urlopie w Piotrogrodzie, wpadła na pomysł oddziału kobiet, które dadzą przykład mężczyznom i poprowadzą ich do boju. Rodzianko umożliwił jej przedstawienie planu generałowi Aleksiejowi Brusiłowowi, który go poparł, a Kiereński, od maja ministrem wojny, wyraził zgodę wbrew przepisom zabraniającym przyjmowania kobiet do wojska.

Rząd Tymczasowy szykował wtedy wielką letnią ofensywę i szukał każdego sposobu, by podnieść ducha w armii. Kobiece oddziały miały przede wszystkim znaczenie propagandowe. Liczono, że widok kobiet idących do ataku zawstydzi żołnierzy, którzy nie chcieli już walczyć. Boczkariowa mówiła, że liczba kobiet jest mniej ważna niż wstyd, jaki wywołają one wśród mężczyzn. Na jej apel zgłosiło się ponad 2 tysiące ochotniczek, wśród nich robotnice, chłopki, studentki i panny z dobrych domów. Komendantka zaprowadziła żelazną dyscyplinę i nie pozwoliła na powołanie komitetu żołnierskiego, jakie miały już wszystkie oddziały rewolucyjnej armii. Po kłótniach z Kiereńskim i przełożonymi odesłała setki kobiet, które się jej sprzeciwiały, i zostało jej około 300. Nazwa „batalion śmierci” nie była wyłącznie kobieca. Tak nazywano wówczas tworzone w całej armii oddziały szturmowe z ochotników, gotowych zginąć za ojczyznę.

Na froncie

W tych dniach batalion oglądała na paradzie i chwaliła brytyjska sufrażystka Emmeline Pankhurst, która przyjechała do Rosji, by namawiać Rosjan do dalszej wojny. Według części relacji była też na uroczystości przed soborem. Kilka dni później, po zaledwie pięciu tygodniach szkolenia, oddział wyjechał na rosyjski Front Zachodni, w okolice Smorgoni i Mołodeczna. W Galicji ruszyła już ofensywa Kiereńskiego, a Front Zachodni miał ją wesprzeć natarciem pod Krewem. Żołnierze przyjęli kobiety wrogo, z drwinami i obelgami.

Batalion poszedł do boju w dniach natarcia pod Krewem, około 21–23 lipca (8–10 lipca według kalendarza juliańskiego). Według relacji kobiety wraz z batalionem szturmowym przełamały pierwszą linię niemiecką i pociągnęły za sobą część opornych żołnierzy. Inne oddziały odmówiły jednak dalszego marszu i nie przyszły z odsieczą, więc batalion musiał się wycofać. Dane o jego stratach się różnią: sama Boczkariowa pisała o około 30 zabitych i 70 rannych spośród 170 kobiet, które poszły do walki, a historycy na podstawie dokumentów podają znacznie mniejsze liczby. Boczkariowa została ranna i awansowana na podporucznika. Wkrótce dowództwo uznało, że kobiece oddziały nie przyniosły oczekiwanego efektu, i nie wysyłało ich już do walki. Część utworzonego w stolicy 1 Piotrogrodzkiego Kobiecego Batalionu broniła w listopadzie Pałacu Zimowego przed bolszewikami, a bolszewicy rozwiązali kobiece formacje pod koniec 1917 roku. Boczkariowa trafiła później do obozu białych. W maju 1920 roku rozstrzelali ją czekiści w Krasnojarsku.