Golicyn premierem Rosji

9 stycznia 1917 roku (27 grudnia 1916 według kalendarza juliańskiego) car Mikołaj II podpisał ukazy, którymi zwolnił premiera Rosji Aleksandra Trepowa i powołał na jego miejsce księcia Nikołaja Golicyna. Brytyjska chronologia wojny notuje tę zmianę o dzień wcześniej, pod 8 stycznia. Francuski ambasador Maurice Paléologue zapisał w dzienniku 10 stycznia, że Trepow, który „wielokrotnie prosił o zwolnienie”, został przeniesiony w stan spoczynku „wczoraj”. Tego samego dnia stanowisko stracił też minister oświaty hrabia Paweł Ignatjew.

Upadek Trepowa

Trepow kierował rządem zaledwie siedem tygodni. Objął go w listopadzie po dymisji Borisa Stürmera z nadzieją, że porozumie się z Dumą Państwową. Warunkiem tego porozumienia było usunięcie ministra spraw wewnętrznych Aleksandra Protopopowa, którego posłowie nienawidzili. Car się na to nie zgodził, bo Protopopowa osłaniała caryca Aleksandra Fiodorowna. Już pierwsze wystąpienie premiera w Dumie skończyło się okrzykami „Precz z Protopopowem!”. Brytyjski ambasador George Buchanan pisał później, że Trepow podał się do dymisji, bo uznał, że nie da się rządzić, dopóki Protopopow pozostaje w rządzie. Zabójstwo Rasputina pod koniec grudnia jeszcze bardziej zamknęło parę cesarską w kręgu zaufanych. Paléologue uważał, że w Trepowie sprawa aliantów traci najmocniejszą rękojmię, a monarchia być może swój ostatni filar.

Premier z przymusu

Nikołaj Dmitriewicz Golicyn miał 66 lat i za sobą długą, ale cichą karierę urzędniczą. Pochodził ze starego rodu książęcego. Po ukończeniu Liceum Aleksandrowskiego zaczynał w Królestwie Polskim, między innymi jako komisarz do spraw włościańskich w powiecie kolneńskim guberni łomżyńskiej. Później był gubernatorem archangielskim, kałuskim i twerskim, od 1903 roku senatorem, a od końca 1915 roku członkiem Rady Państwa, gdzie należał do frakcji prawicy. W czasie wojny przewodniczył komitetowi pomocy rosyjskim jeńcom w niewoli nieprzyjaciela, działającemu pod patronatem carycy. Według rosyjskich biografów to właśnie ona przeforsowała jego kandydaturę.

Golicyn wcale nie chciał tego stanowiska. Wezwany do Carskiego Sioła, prosił cara, by odwołał nominację, i tłumaczył, że nie jest przygotowany do roli premiera. Paléologue zanotował, że książę wyraźnie odmówił, a urząd narzucono mu „rozkazem cesarskim”. Ambasador oceniał go jako człowieka rozsądnego i uczciwego, ale słabego i opieszałego, którego kariera była „czysto administracyjna i niejasna”. Buchanan pisał o nim podobnie: uczciwy i pełen dobrej woli, lecz bez kontaktu z Dumą i bez energii, której wymagała coraz groźniejsza sytuacja. Amerykański miesięcznik „Current History” pisał, że panuje powszechne przekonanie, iż upadek Trepowa jest ciosem w liberałów, a nominacja Golicyna triumfem reakcji. Protopopow pozostał na stanowisku.

Ostatni rząd carski

Kilka dni później, według Paléologue’a wieczorem 15 stycznia, Golicyn odbył z carem szczerą rozmowę. Przedstawił mu ponury obraz nastrojów w Piotrogrodzie i Moskwie, ostrzegł, że życie pary cesarskiej jest w niebezpieczeństwie, i znów poprosił o zwolnienie. Car wysłuchał go spokojnie i odpowiedział: „Cesarzowa i ja wiemy, że jesteśmy w ręku Boga. Niech się dzieje Jego wola!”. Dymisji nie przyjął. Nowy rząd odkładał zwołanie Dumy, które ostatecznie przesunięto na drugą połowę lutego.

Golicyn był ostatnim premierem carskiej Rosji. Rządził około dwóch miesięcy, do rewolucji lutowej. W marcu 1917 roku jego gabinet podał się do dymisji, a on sam został aresztowany. Po przewrocie bolszewickim pozostał w kraju i zarabiał na życie między innymi naprawianiem butów. W 1925 roku, po kolejnym aresztowaniu, został rozstrzelany w Leningradzie.