Rosjanie zajmują Mamahatun

16 marca 1916 roku rosyjskie wojska weszły do Mamahatunu, miasteczka nad rzeką Kara-su, czyli zachodnim Eufratem, mniej więcej w połowie drogi z Erzurum do Erzincanu. Dziś miejscowość nazywa się Tercan. Taką datę podaje historia wojen kaukaskich W.E.D. Allena i Pawła Muratowa, a turecka historia oficjalna, na którą powołują się współcześni historycy tureccy, mówi o 15 marca. Brytyjskie chronologie wojny, zarówno wydana przez Komitet Obrony Imperium, jak i przez Ministerstwo Informacji, notują zajęcie Mamahatunu dopiero pod 24 maja 1916 roku. Ta data jest błędna: pod koniec maja miasto było w rękach rosyjskich od ponad dwóch miesięcy.

Po upadku Erzurum 16 lutego rozbita osmańska 3 Armia cofała się na zachód, a od 17 do 19 lutego ścigali ją kozacy. Tureckie korpusy IX i XI szły przez równinę nad Kara-su w stronę Aşkale, a X Korpus zaśnieżonymi ścieżkami na północny zachód, ku Bayburtowi. 20 lutego przed Aşkale kozacy natrafili na turecką straż tylną na silnej pozycji pod Abdalcık. Dopiero po dwóch dniach ciężkich walk podciągnięte pułki piechoty, Jelizawetpolski i Bakinski, zdobyły tę pozycję i samo Aşkale. Kwatera główna 3 Armii przeniosła się do Erzincanu, a turecka straż tylna stanęła znowu po obu stronach drogi do Bayburtu.

Dowódca rosyjskiej Armii Kaukaskiej, generał Nikołaj Judenicz, szukał drogi obejścia. Rozpoznanie meldowało, że w stronę Mamahatunu teren jest słabo obsadzony, więc utworzył specjalny oddział oskrzydlający, złożony głównie z 154 Pułku Derbentskiego. Miał on przejść doliną rzeki Tuzla-çay, obejść Dumanlı Dağ od południa i uderzyć na Mamahatun. Marsz w górach przy końcu zimy trwał długo. Dopiero 13 marca oddział dotarł do Kumsoru w dolinie Tuzli, a 15 marca natrafił na turecki oddział na pozycji pod wsią Parsinik. Turcy zostali odrzuceni, a nazajutrz Rosjanie wkroczyli do Mamahatunu. Według Allena i Muratowa wzięli tam 800 jeńców i pięć dział. 17 marca zajęli most na Kara-su pod Koturem.

Całe zakole rzeki na zachód od Mamahatunu przeszło w ręce rosyjskie. Allen i Muratow uznają ten sukces za logiczne zakończenie ofensywy erzurumskiej, rozpoczętej w styczniu bitwą pod Köprüköy. Mamahatun leżał przy głównej drodze w głąb Anatolii i stał się wysuniętym występem rosyjskiego frontu, z którego Judenicz zamierzał w przyszłości uderzyć na Erzincan. Niedokończona pozostała jednak sprawa Bayburtu, gdzie Turcy bronili się uparcie i skutecznie. Enver Pasza, który po upadku Erzurum zdymisjonował dowódcę 3 Armii Mahmuda Kâmila Paszę, powierzył ją Wehibowi Paszy, wsławionemu w obronie Dardaneli.

Rosjanie utrzymali Mamahatun przez wiosnę. Pod koniec maja, gdy odesłali na odpoczynek broniącą go dywizję, Wehib Pasza niespodziewanie uderzył na słabo obsadzony występ i odbił miasto. Rosjanie odzyskali je dopiero w lipcu, w czasie ofensywy, która zaprowadziła ich do Erzincanu.