Premiera filmu „Bitwa nad Sommą”

21 sierpnia 1916 roku film dokumentalny Bitwa nad Sommą (The Battle of the Somme) wszedł jednocześnie na ekrany 34 kin w Londynie, a wkrótce potem w całym kraju. Pokazywał przygotowania do ofensywy nad Sommą i jej pierwsze dni, a bitwa wciąż trwała. Po raz pierwszy tak wielka publiczność mogła zobaczyć wojnę z bliska: okopy, ostrzał artyleryjski, atak, rannych i zabitych. W ciągu sześciu tygodni film obejrzało w Wielkiej Brytanii według szacunków około 20 milionów ludzi. Uchodzi za jeden z najbardziej udanych filmów propagandowych w historii kina.

Nakręcili go dwaj oficjalni operatorzy przydzieleni do armii, Geoffrey Malins i John McDowell, między 26 czerwca a pierwszymi dniami lipca 1916 roku. Malins filmował na północnym odcinku frontu, przy 29 Dywizji pod Beaumont-Hamel. To on sfilmował rankiem 1 lipca wybuch wielkiej miny pod redutą na grzbiecie Hawthorn, dziesięć minut przed natarciem. Ujęcie słupa ziemi wznoszącego się nad niemieckimi okopami stało się jednym z najsłynniejszych obrazów całej wojny. McDowell pracował dalej na południe, przy 7 Dywizji pod Mametz. Z materiału zmontowano film złożony z pięciu rolek, trwający około 77 minut, z planszami tekstowymi objaśniającymi kolejne sceny.

Pierwszy pokaz dla zaproszonych gości odbył się 10 sierpnia w londyńskim Scala Theatre. Odczytano na nim list nowego ministra wojny Davida Lloyda George’a, który wzywał, by film dotarł do wszystkich. Władze liczyły, że pokaże społeczeństwu wysiłek armii i wzmocni poparcie dla wojny. Tak się stało, choć widzowie reagowali różnie. Wielu szukało na ekranie bliskich i znajomych, którzy poszli do ataku 1 lipca. Sceny pokazujące poległych wywoływały szok. Dziekan Durham Hensley Henson protestował przeciw rozrywce, która „rani serce i narusza świętość żałoby”, a jedno z londyńskich kin odmówiło wyświetlania filmu, bo kino ma bawić, a nie pokazywać „okropności wojny”. Wielu komentatorów uważało jednak, że ludzie w kraju powinni zobaczyć, co przeżywają żołnierze.

Choć film uchodził za wierny zapis bitwy, część scen zainscenizowano. Słynne ujęcie żołnierzy wychodzących z okopu do ataku, z których kilku pada, nakręcono na terenie szkoleniowym za linią frontu, a nie pod ogniem. Większość materiału jest jednak autentyczna, w tym sceny z rannymi i jeńcami. Prawdziwego natarcia operatorzy nie mogli sfilmować z bliska. Obraz, który widzowie wzięli za prawdę o 1 lipca, był więc jednocześnie udramatyzowany i złagodzony: nie było w nim nic o skali strat pierwszego dnia, gdy armia brytyjska straciła ponad 57 tysięcy ludzi.

Sukces filmu przekonał władze do kina jako narzędzia propagandy. Na początku września król Jerzy V obejrzał go na prywatnym pokazie w Windsorze, a w kolejnych latach powstały następne filmy z frontu. Dziś kopia znajduje się w zbiorach Imperial War Museum, a w 2005 roku UNESCO wpisało film na listę Pamięć Świata.