Boselli premierem Włoch

Brytyjska chronologia wojny podaje, że 15 czerwca 1916 roku Paolo Boselli został premierem Włoch. Tego dnia, według austriackiej historii oficjalnej, król Wiktor Emanuel III powierzył mu misję utworzenia rządu po dymisji Antonia Salandry. Skład gabinetu był gotowy 17 czerwca, a nowi ministrowie złożyli przysięgę przed królem 18 czerwca. Od tego dnia włoskie źródła liczą urzędowanie rządu Boselliego, choć niektóre opracowania podają 19 czerwca.

Najstarszy z posłów

Boselli urodził się 8 czerwca 1838 roku w Savonie, w rodzinie notariusza o liberalnych przekonaniach. Z wykształcenia był prawnikiem. Posłem z Savony został w 1870 roku i należał do najstarszych członków Izby Deputowanych. Był ministrem oświaty w rządzie Francesca Crispiego, później ministrem rolnictwa, finansów i skarbu. Uchodził za polityka umiarkowanej prawicy, przywiązanego do tradycji Risorgimenta i bliskiego Salandrze. W maju 1915 roku król proponował mu utworzenie rządu zamiast Salandry, ale Boselli odmówił i doradził pozostawienie dotychczasowego premiera. 20 maja 1915 roku, jako senior (decano) Izby, był sprawozdawcą ustawy dającej rządowi nadzwyczajne pełnomocnictwa na czas wojny. W grudniu 1915 roku otrzymał najwyższe włoskie odznaczenie, Order Najwyższy Świętego Zwiastowania.

Kandydaturę Boselliego wskazał sam Salandra. Według włoskiego Słownika Biograficznego Boselli był jedynym politykiem o tak dużym autorytecie, który mógł uosabiać sprawę wojny, nie nadając jej barw żadnego stronnictwa. Właśnie dlatego mógł liczyć na poparcie szerokiej większości. W chwili nominacji miał 78 lat.

Rząd jedności narodowej

Boselli chciał objąć rządem wszystkie ugrupowania z wyjątkiem otwartych przeciwników wojny. Rozmawiał nawet z Luigim Factą, współpracownikiem Giovanniego Giolittiego, któremu chciał powierzyć ministerstwo sprawiedliwości. Zaniepokoiło to zwolenników wojny i Facta do rządu nie wszedł. Powstał gabinet bardzo szeroki i bardzo liczny. Ministrem spraw zagranicznych pozostał Sidney Sonnino, który kierował włoską dyplomacją od jesieni 1914 roku. Resort spraw wewnętrznych objął Vittorio Emanuele Orlando, ministrem robót publicznych został socjalista reformista Ivanoe Bonomi, a ministrem bez teki przywódca tej samej partii Leonida Bissolati, który miał utrzymywać łączność między rządem a naczelnym dowództwem. Do rządu weszli także radykałowie Ettore Sacchi (sprawiedliwość) i Luigi Fera (poczta), republikanin Ubaldo Comandini jako minister bez teki oraz Filippo Meda, który objął ministerstwo finansów jako pierwszy, jak się powszechnie uważa, przedstawiciel ruchu katolickiego w rządzie zjednoczonych Włoch. Resorty wojny i marynarki zachowali generał Paolo Morrone i admirał Camillo Corsi. Dla nowych zadań utworzono jeszcze ministerstwo przemysłu, handlu i pracy oraz ministerstwo transportu morskiego i kolejowego.

Poza rządem pozostała tylko Włoska Partia Socjalistyczna, która od początku sprzeciwiała się wojnie. W deklaracji programowej Boselli zapowiedział zaostrzenie wysiłku wojennego, ścisłą współpracę z sojusznikami, uregulowanie zaopatrzenia w żywność i ograniczenie zbytku. 28 czerwca przedstawił gabinet Izbie, a na początku lipca otrzymał w niej ogromną większość, przy sprzeciwie kilkudziesięciu socjalistów.

Szeroka koalicja była jednak raczej równowagą sił niż wspólnotą poglądów. Bissolati, Sonnino i Orlando różnie widzieli cele wojny, a sam Boselli, uważany przez wielu współczesnych za człowieka bez własnego zdania i stanowczości, ograniczał się zwykle do apeli o jedność narodową. W sporach z naczelnym dowództwem ustępował Cadornie. Jego rząd przetrwał do jesieni 1917 roku i upadł po klęsce pod Caporetto.