Austriacy zajmują Podgoricę

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 23 stycznia 1916 roku zajęcie Podgoricy przez wojska austro-węgierskie. Austriacka historia oficjalna nie podaje dokładnego dnia, ale opisuje wkroczenie do miasta razem z wydarzeniami 23 stycznia, gdy inny oddział zajął Szkodrę. Do Podgoricy weszły oddziały 47 Dywizji Piechoty z korpusu generała Ignaza Trollmanna, które po zdobyciu Lovćenu i Cetyni szły na wschód przez Rijekę Crnojevicia. Według austriackiego opisu mieszkańcy powitali je radośnie. Inaczej było w Nikšiciu, drugim dużym mieście w głębi kraju, do którego w tych samych dniach weszła straż przednia grupy generała Brauna. Tamtejsza ludność przyjęła Austriaków wrogo.

Najważniejsze miasto w głębi kraju

Podgorica, położona na równinie nad Moračą, na północ od Jeziora Szkoderskiego, była największym miastem i ośrodkiem handlu Królestwa Czarnogóry. Krzyżowały się tu drogi do Cetyni, Nikšicia, na północ ku Kolašinowi i na południe ku Szkodrze, a przez jezioro i kolej z Virpazaru miasto łączyło się z portem w Barze. Wojna dotknęła Podgoricę od pierwszych dni. Już 10 sierpnia 1914 roku austro-węgierskie lotnictwo zbombardowało miasto, zabijając dziewięciu żołnierzy i trzynastu cywilów. W czasie serbskiego odwrotu jesienią 1915 roku działająca tu potężna francuska radiostacja była jednym z nielicznych połączeń tej części Bałkanów ze światem.

W planach austro-węgierskich Podgorica od początku była celem natarcia z dwóch stron. Od zachodu miał na nią iść korpus Trollmanna, od północnego wschodu, przez Berane i Kolašin, oddziały VIII Korpusu. Natarcie z północy grzęzło jednak w górach, śniegu i na fatalnych drogach zaopatrzenia, a gdy po upadku Cetyni czarnogórska armia zaczęła się rozpadać, miasto zajęli żołnierze nadchodzący od zachodu. Odbyło się to już w czasie rozbrajania Czarnogórców. Według austriackiej historii oficjalnej tego samego dnia, 23 stycznia, zawarto umowę o złożeniu broni przez czarnogórską armię, podpisaną dwa dni później.

Śmierć Isy Boletiniego

Według austriackiej historii oficjalnej w drodze do Podgoricy austriackie oddziały spotkały królewicza Mirka, syna króla Mikołaja I, który pozostał w kraju po wyjeździe ojca do Włoch. Królewicz opowiadał o okrucieństwach w opuszczonym przez siebie mieście. Austriacy ustalili jednak, że chodziło o potyczkę z Albańczykami, w której zginął ich najsłynniejszy przywódca, Isa Boletini. Ten bohater albańskich powstań przeciw Turkom i uczestnik ogłoszenia niepodległości Albanii w 1912 roku przebywał wtedy w Podgoricy pod nadzorem Czarnogórców. Okoliczności jego śmierci nie są pewne. Najczęściej datuje się ją na 23 stycznia, rzadziej na 24 stycznia. Według jednej wersji czarnogórscy żandarmi zastrzelili go wraz z synami i innymi krewnymi na moście na Moračy w chwili, gdy do miasta wkraczali Austriacy, bo podejrzewali, że chce się z nimi połączyć. Według innych relacji Boletini zginął w strzelaninie, którą wywołał sam lub w którą został wciągnięty, i przed śmiercią zabił kilku przeciwników.

Podgorica pozostała pod okupacją austro-węgierską do jesieni 1918 roku. Właśnie tu w listopadzie 1918 roku zebrało się zgromadzenie, które zdetronizowało króla Mikołaja i ogłosiło połączenie Czarnogóry z Serbią.