Dymisja Alfreda von Tirpitza

W połowie marca 1916 roku z urzędu sekretarza stanu marynarki Rzeszy odszedł wielki admirał Alfred von Tirpitz. Brytyjska chronologia wojny notuje jego dymisję pod 14 marca. Sam Tirpitz pisał we wspomnieniach, że prośbę o zwolnienie wysłał cesarzowi 12 marca, a dymisję otrzymał 17 marca. Oficjalnie ogłosiła ją w Berlinie 15 marca półurzędowa agencja Wolffa, która podała zarazem nazwisko następcy, admirała Eduarda von Capellego. Odejście człowieka, który przez prawie dwadzieścia lat budował niemiecką flotę wojenną, było skutkiem przegranego sporu o nieograniczoną wojnę podwodną.

Twórca floty

Tirpitz, urodzony w 1849 roku w Kostrzynie, wstąpił do marynarki pruskiej w 1865 roku. W 1897 roku stanął na czele Urzędu Marynarki Rzeszy (Reichsmarineamt), który odpowiadał za budowę okrętów, budżet i ustawodawstwo morskie. Kolejne ustawy o flocie, uchwalane od 1898 roku, przewidywały budowę floty pancerników na tyle silnej, by Wielka Brytania nie mogła ryzykować wojny z Niemcami. Ten program stał się jednym z głównych źródeł napięcia między oboma państwami przed wojną. W 1900 roku Tirpitz otrzymał szlachectwo, a w 1911 roku tytuł wielkiego admirała.

Po wybuchu wojny okazało się jednak, że zbudowana przez niego Flota Pełnomorska nie może rzucić wyzwania przeważającej Royal Navy. Tirpitz jako sekretarz stanu kierował tylko administracją marynarki i nie dowodził okrętami. Coraz głośniej domagał się więc bezwzględnego użycia okrętów podwodnych przeciw brytyjskiej żegludze. Już w 1915 roku ścierał się w tej sprawie z kanclerzem Theobaldem von Bethmannem Hollwegiem, który obawiał się wojny ze Stanami Zjednoczonymi. Gdy po zatopieniu Arabica Niemcy ustąpili Amerykanom, Tirpitz podał się do dymisji, ale cesarz jej wtedy nie przyjął.

Narada bez sekretarza stanu

Na początku 1916 roku spór wybuchł na nowo. Tirpitz i szef Sztabu Generalnego Erich von Falkenhayn przekonywali, że nieograniczona wojna podwodna może w ciągu kilku miesięcy zmusić Wielką Brytanię do pokoju. Kanclerz zgodził się tylko na zaostrzenie kampanii przeciw uzbrojonym statkom handlowym, obowiązujące od końca lutego. Ostateczną decyzję cesarz Wilhelm II podjął na naradzie z udziałem kanclerza, Falkenhayna i szefa sztabu admiralicji Henninga von Holtzendorffa. Tirpitz datuje ją na 6 marca. Sekretarza stanu marynarki na nią nie wezwano. Według jego wspomnień, gdy zapytał szefa gabinetu morskiego cesarza, czy ma się stawić, usłyszał, że cesarz nie wezwał sekretarza stanu. Wbrew radom Falkenhayna wprowadzenie nieograniczonej wojny podwodnej odłożono na czas nieokreślony.

Tirpitz uznał pominięcie go za otwarty afront. 8 marca zgłosił się chory i, jak pisał, od razu otrzymał telegraficzne wezwanie do złożenia prośby o dymisję. Wysłał ją 12 marca. Pisał w niej, że w najważniejszych decyzjach o użyciu floty nie mógł wywrzeć wpływu, który cesarz mu obiecywał, i nie może już reprezentować rządu przed narodem w sprawach morskich. Wilhelm II wspominał po wojnie, że ze względu na osobistą zażyłość z admirałem nie chciał sam przeprowadzić jego zwolnienia i zostawił to kanclerzowi.

Echa dymisji

Komunikat agencji Wolffa podkreślał, że Tirpitz odchodzi „w pełni honorów” jako twórca floty, a wybór następcy ma dowodzić, że „w ostrości prowadzenia wojny morskiej nic się nie zmieni”. Tirpitz był w Niemczech bardzo popularny, a w kraju i za granicą uchodził za patrona wojny podwodnej. Jego odejście wywołało burzę w prasie i w Reichstagu, gdzie konserwatyści i narodowi liberałowie bezskutecznie próbowali wymusić na rządzie bezwzględną wojnę podwodną. Sam admirał, jak twierdził, w porozumieniu z władzami wojskowymi zapobiegł planowanym na jego cześć manifestacjom.

Bethmann Hollweg wygrał spór, ale nie na długo. 24 marca okręt podwodny storpedował bez ostrzeżenia w kanale La Manche francuski statek pasażerski Sussex, z Amerykanami na pokładzie, i konflikt ze Stanami Zjednoczonymi wybuchł na nowo. Tirpitz nie wrócił już do służby. W 1917 roku stanął na czele nacjonalistycznej Niemieckiej Partii Ojczyźnianej, sprzeciwiającej się pokojowi kompromisowemu.