Sarrail dowódcą wszystkich wojsk Ententy w Salonikach

16 stycznia 1916 roku dowódca francuskiej Armii Wschodu, generał Maurice Sarrail, objął dowództwo wszystkich wojsk sprzymierzonych w Salonikach. Brytyjska historia oficjalna kampanii macedońskiej podaje, że podlegały mu odtąd nie tylko dywizje francuskie, lecz także brytyjska Armia Salonik generała porucznika Bryana Mahona oraz oddział serbski, liczący wtedy około 3 tysięcy ludzi. Tak powstało jednolite dowództwo w rękach francuskich, które na tym froncie przetrwało do końca wojny.

Dwie armie, dwóch dowódców

Od jesieni 1915 roku Francuzi i Brytyjczycy działali w Macedonii obok siebie, ale nie pod jednym dowództwem. Mahon nie podlegał Sarrailowi. Rozkazy dostawał z Londynu, a od listopada formalnie podlegał też naczelnemu dowódcy brytyjskich wojsk na Morzu Śródziemnym, generałowi Charlesowi Monro, który miał kwaterę główną na Limnos. Taki układ rodził tarcia. Najświeższym przykładem było aresztowanie konsulów państw centralnych 30 grudnia, o którym Sarrail uprzedził Mahona zaledwie dwadzieścia minut wcześniej. Po stronie francuskiej sprawy dowodzenia uporządkowano już w grudniu, gdy Sarrail przeszedł pod rozkazy Joffre’a jako naczelnego wodza wszystkich armii francuskich.

Po ewakuacji Gallipoli Monro wrócił do Francji, a dowództwo jego wojsk przejął generał Archibald Murray, który miał się zająć przede wszystkim obroną Kanału Sueskiego. Miał też „nadzorować operacje w Salonikach”. Dzień po objęciu przez niego dowództwa, 11 stycznia, przyszły jednak nowe instrukcje. W depeszy wysłanej 10 stycznia wieczorem szef Imperialnego Sztabu Generalnego polecił Mahonowi stosować się do poleceń Sarraila w sprawie operacji wojskowych w obronie miasta i portu Saloniki, gdy tylko Sarrail otrzyma odpowiednie instrukcje od swojego rządu. Depesza przekazywała też podziękowania rządu francuskiego za dotychczasową współpracę Mahona i zapewniała, że oba rządy zgodziły się na to rozwiązanie wyłącznie ze względu na sytuację wojskową i „szczególne interesy Francji” w sprawie Salonik.

Francuski dowódca większej armii brytyjskiej

Brytyjska historia oficjalna nie miała wątpliwości, że w Salonikach potrzebne było jedno dowództwo, i uznała, że interesy Francji usprawiedliwiały powierzenie go francuskiemu generałowi. Zauważyła jednak, że kontyngent brytyjski był liczniejszy. Brytyjczycy mieli w Salonikach pięć dywizji, Francuzi trzy, choć francuskie wojska miały więcej artylerii i kawalerii, a do tego lotnictwo, którego Brytyjczycy tam nie mieli. Sarrail spodziewał się też czwartej dywizji, 17 Kolonialnej, która po ewakuacji przylądka Helles czekała na Limnos i Lesbos na przewiezienie do Macedonii.

Władza Sarraila nad Brytyjczykami była ograniczona. W sprawach administracji Mahon pozostał podwładnym Murraya i przez niego miał się porozumiewać z Ministerstwem Wojny we wszystkich kwestiach zasadniczych. Meldunki o nieprzyjacielu, o wydarzeniach na froncie i sprawy administracyjne mógł wysyłać do Londynu bezpośrednio. Nowy porządek wprowadzono w chwili, gdy rząd brytyjski wciąż nie rozstrzygnął ostatecznie, czy jego wojska w ogóle zostaną w Salonikach. Brytyjczycy jeszcze w grudniu chcieli ewakuować miasto i ustąpili dopiero pod naciskiem Francji. Prasa brytyjska doniosła o nominacji Sarraila 17 stycznia.

Generał polityk

Sarrail był postacią kontrowersyjną. Ulubieniec francuskiej lewicy, w 1914 roku dowodził 3 Armią pod Verdun, ale w lipcu 1915 roku Joffre odebrał mu dowództwo po nieudanych walkach w Argonnach. Rząd powierzył mu wtedy wojska na Wschodzie, a jesienią 1915 roku poprowadził nieudaną wyprawę w górę Wardaru, z której zdołał jednak sprawnie wycofać swoje dywizje. Brytyjski historyk oficjalny Cyril Falls przyznawał mu urok, siłę charakteru i żołnierską postawę, ale zarzucał skrytość wobec sojuszników i zamiłowanie do bałkańskiej polityki, które przysparzały brytyjskim, serbskim i włoskim dowódcom wiele kłopotów. Według Fallsa w Macedonii tarcia wynikały z osobowości dowódcy, a nie z samej zasady jednego dowództwa. Od sierpnia 1916 roku Sarrail nosił tytuł głównodowodzącego armii sprzymierzonych na Wschodzie, a pod jego rozkazy przeszły później także odtworzona armia serbska oraz wojska włoskie i rosyjskie.