Międzysojusznicza konferencja finansowa w Londynie

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje, że 14 i 15 lipca 1916 roku obradowała w Londynie międzysojusznicza konferencja w sprawach finansowych. Szczegółów tych obrad źródła podają niewiele. Z zachowanych we Francji dokumentów wynika, że w dniach 13–15 lipca w Londynie spotkali się przedstawiciele Wielkiej Brytanii, Francji, Rosji i Włoch, by rozmawiać o uzbrojeniu i zaopatrzeniu armii, a 14 lipca odbyły się w jej ramach osobne narady w brytyjskim skarbie i w Ministerstwie Amunicji. Akta te zachowały się w spuściźnie Paula Mantoux, tłumacza, który towarzyszył na konferencjach międzysojuszniczych francuskiemu podsekretarzowi stanu do spraw uzbrojenia Albertowi Thomasowi. Brytyjskim Ministerstwem Amunicji od kilku dni kierował Edwin Samuel Montagu, następca Davida Lloyda George’a.

Bankier koalicji

Od pierwszej konferencji finansowej sprzymierzonych w Paryżu w lutym 1915 roku Wielka Brytania stawała się coraz bardziej bankierem całej Ententy. Za jej pieniądze Rosja, Włochy i mniejsi sojusznicy kupowali broń, amunicję, maszyny i surowce, w dużej części w Stanach Zjednoczonych. Według rosyjskich badaczy na mocy porozumienia z jesieni 1915 roku Londyn udzielał Rosji kredytów sięgających 25 milionów funtów miesięcznie, a Rosja w zamian wysyłała do Anglii złoto, z którego Brytyjczycy mogli opłacać zamówienia w Ameryce. Potrzeby rosły jednak szybciej niż możliwości. Brytyjski skarb pod kierunkiem kanclerza Reginalda McKenny z niepokojem patrzył na topniejące rezerwy złota i dolarów, które były potrzebne na zakupy w neutralnej Ameryce. Sprawy finansowe miał też omawiać w Piotrogrodzie lord Kitchener, który w czerwcu zginął w drodze do Rosji.

Rokowania Barka

Najwięcej trudności sprawiały rozmowy z Rosją. Rosyjski minister finansów Piotr Bark latem 1916 roku wyjechał do Londynu i Paryża, a dostępne źródła nie pozwalają dokładnie ustalić, w jakim stopniu jego rokowania pokrywały się z obradami 14 i 15 lipca. Rosyjska historyczka L.A. Murawjowa nazywa jego letnie rokowania w Londynie najcięższymi ze wszystkich, jakie prowadził w czasie wojny. Rosja prosiła o nowe kredyty, choć zarzucano jej, że nie wykorzystała w pełni tych, które już otrzymała. Bark bronił rosyjskich interesów twardo i według tej autorki wbił klin między sojuszników, ujawniając, że Rosja podpisała porozumienie w sprawie zakupów w Ameryce. Spór z kanclerzem skarbu zakończył się przyznaniem Rosji pożyczki w mniejszej wysokości, niż chciała, i pod zastaw rosyjskiego złota. Francuzi poruszyli przy tej okazji kwestię rozliczeń między sojusznikami po wojnie.

Rozmowy toczyły się w chwili, gdy Ententa, zgodnie z planami uzgodnionymi zimą w Chantilly, atakowała jednocześnie na kilku frontach. Nad Sommą trwała wielka ofensywa brytyjsko-francuska, a na wschodzie ofensywa Brusiłowa pochłaniała ogromne ilości amunicji. Miesiąc wcześniej sprzymierzeni zawarli na konferencji w Paryżu porozumienie o wspólnej wojnie gospodarczej z państwami centralnymi. Londyńskie rozmowy nie zamknęły sprawy finansów Ententy. 24 sierpnia w Calais spotkali się w tej sprawie Brytyjczycy i Francuzi, a jesienią Wielka Brytania zawarła z Rosją nowe porozumienie finansowe, które ograniczało część brytyjskich kredytów, jaką Rosjanie mogli wydawać w Stanach Zjednoczonych.