Rosjanie zajmują Kasr-e Szirin

7 maja 1916 roku oddziały rosyjskiego korpusu ekspedycyjnego generała Nikołaja Baratowa zajęły Kasr-e Szirin, ostatnie perskie miasto na drodze z Kermanszahu do Bagdadu. Tę datę podają brytyjska chronologia wojny, brytyjska historia oficjalna kampanii mezopotamskiej i irański historyk Iradż Nasseri, który oparł się na źródłach perskich. Według W.E.D. Allena i Pawła Muratowa, autorów historii wojen kaukaskich, Baratow dotarł do miasta już kilka dni wcześniej, około 2–3 maja. Brytyjska kronika wydarzeń wojny R.P.P. Rowe’a notuje zajęcie Kasr-e Szirin dopiero pod 10 maja. Miasto leżało tuż przy granicy z osmańskim Irakiem, około 30 kilometrów od tureckiej bazy w Chanakinie.

Marsz przez Zagros

Baratow wyruszył spod Kermanszahu 20 kwietnia, z nie więcej niż 5 tysiącami ludzi: Kaukaską Dywizją Kawalerii, jednym pułkiem straży granicznej, artylerią konną i haubicami. Wielki książę Mikołaj Mikołajewicz, namiestnik Kaukazu, polecił mu zrobić, co się da, by odciągnąć Turków spod oblężonego Al-Kutu. Nowych sił nie dostał. Generał Jewgienij Masłowski, oficer sztabu Armii Kaukaskiej, pisał później, że cały marsz był dla Rosjan „niezwykle niekorzystny”, a jego jedynym celem było uratowanie oblężonych Brytyjczyków. Pod Kerendem Rosjanie 29 kwietnia zepchnęli z pozycji cztery tureckie bataliony Szewketa Beja. Ten sam dzień przyniósł jednak kapitulację Al-Kutu. Według Masłowskiego wiadomość nadeszła wkrótce po zajęciu Kerendu, według Allena i Muratowa Baratow otrzymał ją przez radio dopiero w Kasr-e Szirin.

Oddział Szewketa Beja, ścigany od czoła i obchodzony przez brygadę dragonów idącą przez Sarpol-e Zahab, cofnął się przez Kasr-e Szirin do Chanakina i tam się zatrzymał. Nasseri datuje zajęcie Sarpol-e Zahab na 3 maja. Pisze też, że obrońcy przełęczy Pa Tak, zwłaszcza kurdyjscy jeźdźcy z plemienia Sandżabi, długo powstrzymywali Rosjan, ale bez posiłków i amunicji musieli ustąpić.

Koniec rządu narodowego

W Kasr-e Szirin od marca stłoczyli się perscy nacjonaliści, którzy uciekli z Kermanszahu razem z żandarmami i niemieckimi oficerami. Brakowało żywności, a spory między stronnictwami doszły do tego, że próbowano zabić przywódcę emigrantów Nezama os-Saltane. Gdy Rosjanie się zbliżali, w mieście wybuchła panika. Według Nasseriego ludzie z plemion odeszli w góry, żandarmi się rozproszyli, a cały rząd narodowy, jego administracja i wojsko przestały istnieć. Przywódcy, posłowie do parlamentu i najbardziej zagrożeni nacjonaliści uciekli do Bagdadu, gdzie Turcy obiecali im gościnę i pomoc pieniężną. Masłowski odnotował, że Nezam os-Saltane również uciekł do Bagdadu.

Tak skończyło się niemal pięć miesięcy tureckiej obecności w tym mieście. W grudniu 1915 roku zajęli je Turcy, by stąd wspierać perskich nacjonalistów i Niemców przeciw Rosjanom.

Upał i choroby

Dalej Rosjanie nie poszli. Ich jedyny cel, odsiecz dla Al-Kutu, przestał istnieć, a położenie korpusu było złe. Zaopatrzenie szło setki kilometrów, głównie na grzbietach zwierząt juczych. Zaczynało się mezopotamskie lato, brakowało paszy i dobrej wody. Masłowski pisze, że w oddziałach szerzyła się najpierw czerwonka, a potem cholera, i pułki zaczęły topnieć. Baratow pozostał w Kasr-e Szirin z Kaukaską Dywizją Kawalerii i pułkiem straży granicznej i postanowił dać ludziom odpocząć oraz uporządkować zaopatrzenie.

Rosjanie obawiali się przy tym o swoje tyły. Według brytyjskiej historii oficjalnej 10 maja poprosili generała Percy’ego Lake’a, dowódcę wojsk brytyjskich w Mezopotamii, by wysłał znad Tygrysu oddział, który nie dopuściłby Turków do górskiej drogi z Badry na Kermanszah. Lake uważał taki turecki ruch za mało prawdopodobny, a zresztą nie miał wolnych sił. Obiecał tylko obserwować ten kierunek i informować Baratowa. Rosjanie szacowali wtedy siły tureckie w Chanakinie na 2 tysiące jeźdźców i sześć do ośmiu batalionów, a kolejne bataliony były w drodze z Bagdadu. Za kilka tygodni to Turcy mieli przejść do natarcia.