Kermanszah w I wojnie światowej

Kermanszah był głównym miastem zachodniej Persji i leżał na najważniejszej drodze z Bagdadu do Teheranu. Persja ogłosiła w wojnie neutralność, ale o tę drogę walczyli Rosjanie, Turcy i Brytyjczycy. Na przełomie 1915 i 1916 roku Kermanszah był ośrodkiem perskich nacjonalistów sprzymierzonych z Niemcami, potem trzy razy przechodził z rąk rosyjskich do tureckich i z powrotem, a w 1918 roku stał się etapem brytyjskiego szlaku nad Morze Kaspijskie. Wojna zostawiła miasto i okolicę wyniszczone rekwizycjami i głodem.

Brama Zagrosu (1914–1915)

Droga z Bagdadu szła przez Chanakin i graniczne Kasr-e Szirin, wspinała się przełęczą Pa Tak w góry Zagros i przez Kermanszah prowadziła do Hamadanu i dalej do stolicy. Kto ją trzymał, mógł z Mezopotamii wejść w głąb Persji albo z Persji zagrozić tyłom wojsk w Mezopotamii. Tędy szły też karawany kupieckie i pielgrzymi do szyickich świątyń w Iraku. Martin Donohoe, uczestnik brytyjskiej wyprawy do Persji, pisał, że przed wojną przechodziło tędy co roku do 200 000 pielgrzymów.

Już w 1915 roku miasto znalazło się w strefie wpływów państw centralnych. Wiosną turecki oddział Hüseyina Raufa Beja zajął Kasr-e Szirin i kilka miasteczek przy drodze do Kermanszahu, a o jego wycofanie pośredniczył niemiecki konsul Schünemann. 26 sierpnia ten sam konsul z kilkuset konnymi z plemion zatrzymał pod Kangawarem konsulów brytyjskiego i rosyjskiego, którzy jechali do Kermanszahu, i zmusił ich do odwrotu do Hamadanu.

Siedziba emigrantów (1915–1916)

W listopadzie 1915 roku perscy demokraci, dziennikarze i część żandarmerii opuścili Teheran razem z posłami państw centralnych. Gdy Rosjanie zajęli Hamadan, Kermanszah stał się ich głównym ośrodkiem. 10 grudnia żandarmi pod szwedzkim dowództwem zajęli urzędy, pocztę i telegraf, a gubernator przysłany z Teheranu wolał wyjechać, niż współpracować z nacjonalistami. 2 stycznia 1916 roku przyjechał tu feldmarszałek Colmar von der Goltz, a z Mezopotamii nadeszły bataliony osmańskie. Władzę objął Nezam os-Saltane, były gubernator Lorestanu, który utworzył proniemiecki rząd tymczasowy.

Drogi do miasta broniła umocniona linia pod Bid-e Sorch. Po tym, jak Rosjanie generała Nikołaja Baratowa zdobyli Kangawar, obeszli ją od południa przez Nahawand i przełamali obronę pod Sahne i Bisotunem. 26 lutego 1916 roku weszli do opuszczonego Kermanszahu. Emigranci, żandarmi, Niemcy i Turcy cofnęli się do Kasr-e Szirin.

Z rąk do rąk (1916–1917)

Z Kermanszahu Baratow ruszył wiosną ku granicy, a w maju jego kozacy dotarli do Brytyjczyków nad Tygrysem. Po kapitulacji Al-Kutu Enver Pasza skierował jednak do Persji cały XIII Korpus Alego Ihsana Beja. Rosjan zepchnięto spod Kerendu, a 1 lipca 1916 roku Turcy wkroczyli do miasta, opuszczonego nocą bez walki. Wrócili z nimi emigranci i rząd Nezama os-Saltane, a 10 sierpnia Ali Ihsan zajął Hamadan.

Po upadku Bagdadu XIII Korpus musiał wycofać się z Persji. 11 marca 1917 roku, w dniu, w którym Brytyjczycy weszli do Bagdadu, Rosjanie po walce z turecką strażą tylną znów zajęli Kermanszah. Wkrótce dotarła tu wiadomość o rewolucji w Piotrogrodzie, która w ciągu kilku miesięcy rozłożyła korpus Baratowa.

Głód i Brytyjczycy (1918)

Na przełomie stycznia i lutego 1918 roku Rosjanie opuszczali miasto. Zostali tylko kozacy Łazara Biczerachowa, którzy osłaniali odwrót. 3 lutego przez Kermanszah przejechała misja generała Dunsterville’a, zmierzająca na Kaukaz. Kraj był wyniszczony: Dunsterville widział przy drodze zwłoki ludzi zmarłych z wycieńczenia, a Donohoe pisał, że Turcy i Rosjanie ogołocili okolicę ze wszystkiego, nie było ziarna na siew i nie obsiano pól.

24 marca przyjechał pierwszy brytyjski oddział, pięćdziesięciu żołnierzy pułku Hampshire z konsulem Kennionem. Odtąd Brytyjczycy pilnowali drogi z Mezopotamii przez Kermanszah i Hamadan ku Morzu Kaspijskiemu, którą wiosną przeszły oddziały Dunsterforce, a latem ruszyły z Hamadanu do Baku. Misja Dunsterville’a próbowała też łagodzić głód, najmując głodujących do naprawy dróg. Według Donohoe w Kermanszahu ziarno gniło w magazynach, a w sąsiednich prowincjach ludzie umierali z głodu, bo przewóz do Bagdadu czy Teheranu kosztował trzy razy więcej, niż było ono warte na miejscu.