Koniec drugiej bitwy pod Ypres

25 maja 1915 roku pod Ypres po raz pierwszy od pięciu tygodni nie było niemieckiego natarcia. Dzień wcześniej Niemcy uderzyli chlorem na brytyjskie pozycje od Hooge po Turco Farm i zdobyli Mouse Trap Farm oraz część grzbietu Bellewaarde, ale nocne brytyjskie kontrataki nie odzyskały utraconych okopów. W nocy z 24 na 25 maja brytyjska 4 Dywizja bez przeszkód oddała zbyt wysunięty klin frontu przy Mouse Trap Farm i obsadziła tylną linię między Wieltje a Turco Farm. Rankiem front był już spokojny, a ostrzał słabszy niż w poprzednich dniach. Tym dniem brytyjska komisja do spraw nazewnictwa bitew zakończyła po wojnie drugą bitwę pod Ypres.

Dlaczego walki ustały

Obie strony były u kresu sił. Wieczorem 24 maja dowództwo niemieckiej 4 Armii, której zabierano amunicję i oddziały na rzecz walk w Artois, wydało rozkaz, by nie podejmować już większych operacji. Brytyjczykom pod koniec walk 25 maja zostało w bateriach niewiele poza odrobiną szrapneli. Dywizje, które od 22 kwietnia broniły łuku, bez zluzowania rzucano do walki raz za razem, aż z wielu batalionów zostały resztki uzupełniane niedoszkolonymi rekrutami. W następnych dniach Brytyjczycy zluzowali najbardziej wykrwawione brygady i wzmacniali nową linię. Pod Ypres nadal trwały wymiany ognia, wypady, walki minerskie i lokalne natarcia, ale wielka bitwa dobiegła końca.

Pięć tygodni walk

Bitwa zaczęła się 22 kwietnia od pierwszego na zachodzie ataku chlorem, który rozbił dwie francuskie dywizje na północ od Ypres. Wyrwę zamknęli w pośpiechu Kanadyjczycy i Brytyjczycy, a 24 kwietnia Niemcy uderzyli gazem na samych Kanadyjczyków i zdobyli wieś St. Julien. Po tygodniu kosztownych kontrataków Brytyjczycy na początku maja cofnęli się na krótszą linię bliżej miasta, a 5 maja stracili Wzgórze 60. 8 maja Niemcy po huraganowym ostrzale zdobyli grzbiet Frezenberg, a po kilkudniowej przerwie, 24 maja, uderzyli po raz ostatni.

Po wojnie Brytyjczycy podzielili te walki na cztery bitwy: o grzbiet Gravenstafel, pod St. Julien, o grzbiet Frezenberg i o grzbiet Bellewaarde. Niemcy mówili o drugiej bitwie we Flandrii, a polskie opracowania używają nazwy II bitwa pod Ypres.

Bilans

Niemcy zajęli północną i wschodnią część łuku Ypres razem z wzniesieniami, z których widzieli teraz niemal całe jego wnętrze. Łuk stał się znacznie płytszy, a niemieckie okopy podeszły miejscami na 3–4 kilometry od miasta. Ypres, ostrzeliwane przez ciężkie działa, obróciło się w ruinę. Frontu jednak nie przełamano, a miasto zostało w rękach aliantów do końca wojny.

Straty były ogromne. Według brytyjskiej historii oficjalnej armia brytyjska straciła od 22 kwietnia do 31 maja, łącznie z walkami o Wzgórze 60, 59 275 zabitych, rannych i zaginionych. Według kanadyjskiej historii oficjalnej 1 Dywizja Kanadyjska straciła ponad 6 tysięcy ludzi, z których około 2 tysięcy zginęło. Straty francuskie szacuje się bardzo różnie, w większości opracowań na kilkanaście do ponad 20 tysięcy ludzi, a belgijskie według francuskich opracowań na około 1500. Niemieckie straty pod Ypres od 21 kwietnia do 30 maja Reichsarchiv podał po wojnie na 34 933 ludzi. Niemcy stracili więc wyraźnie mniej niż alianci, co brytyjski historyk oficjalny tłumaczył przewagą niemieckiej artylerii i pośpiesznymi alianckimi kontratakami bez należytego wsparcia dział.

Co po bitwie

Bitwa była jedyną wielką ofensywą niemiecką na zachodzie w 1915 roku i dla Niemców sukcesem tylko połowicznym. Erich von Falkenhayn traktował ją jako działanie pomocnicze, a główne siły skierował przeciw Rosji. Atak gazowy z 22 kwietnia pokazał siłę nowej broni, ale Niemcy nie mieli odwodów, by go wykorzystać, a zaskoczenia nie dało się powtórzyć. Wojna chemiczna na froncie zachodnim stała się jednak faktem: obie strony zaczęły pracować nad maskami i własnymi gazami bojowymi, a jesienią pod Loos Brytyjczycy po raz pierwszy na dużą skalę wypuścili chmurę chloru.

Dla Brytyjczyków bitwa była przede wszystkim lekcją kosztów obrony bez wystarczającej artylerii i amunicji. Brak pocisków, ujawniony pod Ypres i w nieudanych natarciach w Artois, wstrząsnął w tych dniach brytyjską polityką. Dla Kanady była to pierwsza wielka bitwa wojny i początek legendy jej żołnierzy. To w czasie tych walk kanadyjski lekarz wojskowy John McCrae napisał wiersz In Flanders Fields.