Koniec bitwy pod Sanokiem i Rzeszowem

14 maja 1915 roku, według brytyjskiej chronologii wojny, zakończyła się bitwa pod Sanokiem i Rzeszowem. Rosyjskie armie, które od przełamania pod Gorlicami cofały się przez Galicję, stały już za Sanem, a wojska niemieckie i austro-węgierskie podchodziły pod rosyjskie przyczółki nad tą rzeką i pod Przemyśl. Austriacki historyk Ernst Joly, który opisał tę kampanię w 1922 roku, uznał bitwę za zakończoną już 11 maja, gdy Rosjanie przeszli za San, i w nocy na 12 maja, gdy padł Rzeszów. W kolejnych dniach trwał pościg, przerywany walkami straży tylnych.

Rosyjska linia pęka

Linia, na której generał Radko Dimitriew chciał zatrzymać pościg, nie przetrwała kilku dni. 9 maja Rosjanie rzucili do kontrataku na drodze do Sanoka trzy świeże dywizje, ale wieczorem musieli oddać Besko. Na innych odcinkach całe oddziały szły do niewoli. Dimitriew meldował, że jego armia wykrwawiła się do cna. 10 maja o świcie rosyjski XXI Korpus zaatakował jeszcze i odrzucił 11 Bawarską Dywizję Piechoty, ale sąsiednie korpusy nie zdołały go wesprzeć i front znów został przełamany. Po południu Dimitriew nakazał odwrót za San.

Tego samego dnia szef sztabu frontu południowo-zachodniego, generał Władimir Dragomirow, pisał do wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza, że strategiczne położenie wojsk jest beznadziejne. Dowódca frontu generał Nikołaj Iwanow wydał wieczorem, na własną odpowiedzialność, rozkaz odwrotu 3, 4 i 8 Armii. W nocy naczelne dowództwo zgodziło się na odwrót, ale zażądało, by linii Sanu i Dniestru bronić za wszelką cenę. Przemyśl, który Rosjanie zdobyli zaledwie w marcu, nie miał być już twierdzą, lecz umocnionym odcinkiem frontu.

Sanok i Rzeszów

11 maja około 11 do Sanoka weszła od strony Rymanowa austro-węgierska kawaleria. Wycofujący się Rosjanie podpalili dworzec i kilka budynków, a rano wysadzili lub spalili mosty, w tym most na Sanie. Wieczorem tego dnia rosyjskie wojska na całym froncie od Karpat po Wisłę były już za Sanem albo w drodze do niego. Na północy austro-węgierska 4 Armia zajęła Sędziszów, a jej IX Korpus w nocy na 12 maja wszedł do Rzeszowa. Rosjanie, którzy rządzili miastem od listopada 1914 roku, przed odejściem zniszczyli mosty na Wisłoku i magazyny kolejowe. Podobnie było w innych miastach: w Krośnie płonęły przez kilka dni rosyjskie magazyny, których nie zdążono wywieźć.

12 maja Mackensen polecił swojej 11 Armii zdobyć przyczółki na Sanie pod Jarosławiem i Radymnem. Tego samego dnia, według części źródeł, w ręce Austriaków wpadł ranny generał Ławr Korniłow, który od rozbicia swojej dywizji pod Duklą ukrywał się w lasach. Odwrót objął także wojska rosyjskie na północ od Wisły: 4 Armia cofała się spod Nidy, a 13 maja Rosjanie opuścili Kielce. 14 maja pruska Gwardia stanęła przed silnie umocnionym przyczółkiem pod Jarosławiem.

Bilans

W dwa tygodnie front przesunął się o mniej więcej sto kilometrów na wschód, a Rosjanie stracili całą Galicję Zachodnią i przełęcze Beskidu Niskiego i Bieszczadów, o które walczyli całą zimę. Według Joly’ego do końca bitwy pod Sanokiem i Rzeszowem wzięli do niewoli 130 tysięcy żołnierzy rosyjskich i zdobyli 100 dział oraz 300 karabinów maszynowych. Niemiecki komunikat z 13 maja mówił o 143 tysiącach jeńców. Brytyjski historyk Prit Buttar pisze, że rosyjskie korpusy X i XXIV praktycznie przestały istnieć, IX Korpus stracił 80 procent stanu, a III Korpus Kaukaski dwie trzecie. Nad Sanem Rosjanie mieli jednak przygotowane umocnienia i świeże posiłki, a państwa centralne musiały podciągnąć artylerię i amunicję po zniszczonych drogach i kolejach. Walka o linię Sanu dopiero się zaczynała.