Niemcy i Austriacy zajmują Novi Pazar

20 listopada 1915 roku wojska austro-węgierskiej 3 Armii generała Hermanna Kövessa zajęły Novi Pazar, główne miasto Sandżaku. Brytyjska chronologia wojny przypisuje to Austriakom i słusznie wskazuje armię, która prowadziła tu natarcie. Według austriackiej historii oficjalnej pierwsi weszli jednak do miasta Niemcy. Około 17.00 dotarł do niego pułk strzelców z niemieckiego Korpusu Alpejskiego, który posuwał się w awangardzie. Austro-węgierska 10 Brygada Górska wkroczyła do Novego Pazaru dopiero następnego dnia, 21 listopada.

Pościg przez góry

Po upadku Kragujevca i zajęciu Niszu przez Bułgarów armia serbska cofała się na południe, w góry nad Ibarem i w masywie Kopaonik, ku Kosowemu Polu. Feldmarszałek August von Mackensen chciał ją tam okrążyć i zniszczyć. Armia Kövessa szła od północy, a obok niej nacierała niemiecka 11 Armia i Bułgarzy. Pościg w zaśnieżonych górach, po złych drogach i z coraz dłuższymi liniami zaopatrzenia, posuwał się jednak powoli. Do 19 listopada wojska państw centralnych doszły do linii od Sjenicy przez Raškę po przełęcz Prepolac.

Tego dnia Mackensen rozkazał przyspieszyć marsz na Kosowe Pole. Niemiecki XXII Korpus Rezerwowy, który doszedł do Raški, miał wysłać oddział do Novego Pazaru, położonego około 20 kilometrów na południowy zachód od Raški. Kövess skierował tam na 20 listopada austro-węgierską 10 Brygadę Górską, wzmocnioną niemieckim pułkiem strzelców, a resztę Korpusu Alpejskiego i austro-węgierską 59 Dywizję Piechoty wysłał w stronę Mitrowicy.

Miasto bez obrony

Kolumna, która szła doliną rzeki Deževy, nie napotkała po drodze nieprzyjaciela. Novego Pazaru broniły wcześniej oddziały czarnogórskie, ale wycofały się na południowy zachód, ku Rožajom, by osłaniać drogi do Berane i do Peći. Według austriackiej historii oficjalnej w miejscowym arsenale zdobyto 50 starych moździerzy, 8 dział i dużo sprzętu wojskowego. W nocy na 21 listopada niemieccy strzelcy wyparli z wzgórz na wschód od miasta serbską grupę z Užic, która zatrzymała się jednak niedaleko, pod Han Rogozną, na drodze do Mitrowicy. 21 listopada do miasta weszła 10 Brygada Górska, a dowódca Korpusu Alpejskiego skierował tu również większość swoich oddziałów.

Novi Pazar był miastem o długiej historii. Przez stulecia należał do Imperium Osmańskiego, a jego ludność była w większości muzułmańska. Na mocy traktatu berlińskiego z 1878 roku Austro-Węgry utrzymywały w Sandżaku garnizony, które wycofały w 1908 roku, podczas kryzysu bośniackiego. W I wojnie bałkańskiej Sandżak zajęły Serbia i Czarnogóra, a Novi Pazar przypadł Serbii. Teraz wojska austro-węgierskie wróciły w te strony jako zwycięzcy.

Zajęcie miasta odcięło Serbom jedną z dróg odwrotu na zachód, przez Sandżak do Czarnogóry. Kilka dni później Austriacy i Niemcy zajęli także Mitrowicę i Prisztinę. Serbskie naczelne dowództwo już 21 listopada wydało pierwsze rozkazy odwrotu za rzekę Sitnicę, a wkrótce potem zdecydowało o wycofaniu armii przez góry Czarnogóry i Albanii nad Adriatyk.