Koniec bitwy pod Kačanikiem

21 listopada 1915 roku w zaśnieżonych górach na południowym skraju Kosowego Pola załamała się ostatnia ofensywa armii serbskiej w tej kampanii. Od dwóch dni wyczerpane serbskie dywizje nacierały na bułgarskie pozycje pod Kačanikiem i Gnjilane, by otworzyć sobie drogę do Skopje i dalej, do Francuzów nad Wardarem. Według austriackiej historii oficjalnej 21 listopada, „po dwóch dniach zaciętych zmagań”, zostały odparte. Tego samego dnia wojewoda Radomir Putnik nakazał armiom cofnąć się za rzekę Sitnicę.

Ostatnie natarcie

Putnik postanowił przebić się na południe już 11 listopada, gdy armie z północy zaczęły się cofać na Kosowe Pole. Do tej pory na południowym skraju kotliny Serbowie tylko się bronili. Na początku miesiąca dywizje z Macedonii odparły Bułgarów, ale 15 listopada część z nich została rozbita pod Gnjilane. Teraz w Kosowie zebrały się wojska, które przyszły z północy. Według austriackiej historii oficjalnej grupa armijna Timoku, razem z dywizją Bregalnicką, dywizją kombinowaną i dywizją kawalerii, miała otworzyć wąwóz Kačanik i zająć pasmo Žegovac. Na wschód od niej dywizje Morawskie i Wardarska miały nacierać przez góry na Gnjilane. Większość tych sił ruszyła 19 listopada.

Brytyjski korespondent Gordon Gordon-Smith widział, jak pułki odjeżdżały ze stacji w Prisztinie. Przez cały dzień w śnieżycy czekały na swoją kolej, a potem jechały kilka godzin na front w otwartych wagonach. Żołnierze mieli do jedzenia tylko chleb kukurydziany i trochę surowej kapusty. Z pociągów szli od razu w góry. Początkowo natarcie się udawało. Serbowie spychali Bułgarów z kolejnych grzbietów i według serbskiego sztabu odzyskali ważną pozycję na Žegovacu. Bułgarzy szybko ściągnęli jednak posiłki. Główne siły ich 8 Dywizji, które szły przez Kumanowo na Skopje, skręciły pod Gnjilane. 21 listopada Serbowie musieli się cofnąć. Bułgarom nie udało się jednak posunąć ani kroku drogą ze Skopje na Prisztinę, a ich próba obejścia wąwozu od zachodu, z Tetowa przez Szar Płaninę ku Prizrenowi, utknęła w śniegu.

Za Sitnicę

Natarcie było rozpaczliwe od początku. Pomoc z południa nie mogła już nadejść. Francuzi generała Maurice’a Sarraila już 12 listopada dostali z Paryża rozkaz wstrzymania ofensywy, a rankiem 21 listopada, w dniu klęski pod Kačanikiem, wycofali się za Crną Rekę. Wcześniej Bułgarzy zajęli Prilep i zamknęli drogę do Bitoli. Według austriackiej historii oficjalnej, gdy oddziały pod Kačanikiem jeszcze walczyły, serbskie naczelne dowództwo zrezygnowało już z planu przebicia się do Francuzów. Od północy zbliżały się wojska niemieckie i austro-węgierskie, które dzień wcześniej zajęły Novi Pazar, a od wschodu bułgarska 1 Armia.

Rozkaz z 21 listopada kazał armiom wycofać się na lewy brzeg Sitnicy, rzeki płynącej przez Kosowe Pole do Mitrowicy. Według serbskich opracowań Putnik chciał tam jeszcze skupić wszystkie siły do rozstrzygającej bitwy. Odwrót za rzekę zakończył się 24 listopada, ale wtedy okazało się, że wojsko jest zbyt wyczerpane, a artyleria nie ma już amunicji. Kilka dni później serbskie dowództwo i rząd zdecydowały, że armia, król i rząd odejdą przez góry Czarnogóry i Albanii nad Adriatyk. Klęska pod Kačanikiem przekreśliła ostatnią szansę, by armia serbska połączyła się z sojusznikami nad Wardarem.