Bitwa pod Le Cateau

Bitwa pod Le Cateau została stoczona 26 sierpnia 1914 roku w departamencie Nord w północnej Francji. Brytyjski II Korpus generała Horace’a Smith-Dorriena, wzmocniony 4 Dywizją i kawalerią, przez większą część dnia opierał się niemieckiej 1 Armii generała Alexandra von Klucka. Była to druga, po bitwie pod Mons, bitwa Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego i jedno z najważniejszych starć wielkiego odwrotu aliantów w sierpniu 1914 roku.

Tło

Po bitwie pod Mons 23 sierpnia i klęsce Francuzów pod Charleroi Brytyjczycy rozpoczęli odwrót. Oba brytyjskie korpusy rozdzielił las Mormal. I Korpus Douglasa Haiga po nocnej potyczce pod Landrecies odszedł dalej na południe i nie mógł wesprzeć II Korpusu. Ten dotarł w rejon Le Cateau wieczorem 25 sierpnia, całkowicie wyczerpany. Dołączyła do niego 4 Dywizja generała Thomasa Snowa, która dopiero przybyła z Wielkiej Brytanii, oraz kawaleria generała Edmunda Allenby’ego.

Około 3.30 w nocy Smith-Dorrien uznał, że dalszy marsz za dnia, z nieprzyjacielem na karku, skończy się rozbiciem korpusu. Postanowił przyjąć bitwę, zadać Niemcom silny cios i dopiero potem kontynuować odwrót. Naczelny wódz, marszałek John French, chciał dalszego odwrotu. Gdy około 7.00 sztab przekazał Smith-Dorrienowi rozkaz wycofania się, ten odpowiedział, że jego żołnierze już walczą.

Siły

Po stronie brytyjskiej walczyło około 40 tysięcy żołnierzy: według zestawień przytaczanych przez historyków około 40 batalionów piechoty i ponad 240 dział. Niemcy wprowadzali do walki swoje siły stopniowo. Na początku były to głównie IV Korpus generała Friedricha Sixta von Armina i II Korpus Kawalerii generała Georga von der Marwitza, a w ciągu dnia nadciągały kolejne jednostki 1 Armii. Kluck był przekonany, że Brytyjczycy uciekają na zachód, w stronę portów nad kanałem La Manche, i początkowo nie spodziewał się zorganizowanej obrony.

Przebieg

Brytyjczycy stanęli wzdłuż drogi z Le Cateau do Cambrai. Prawe skrzydło przy Le Cateau trzymała 5 Dywizja, centrum w rejonie Caudry 3 Dywizja, a lewe skrzydło 4 Dywizja. Pozycje zajmowano w nocy i w pośpiechu, bez porządnych okopów i przygotowanych dróg odwrotu.

Walka zaczęła się wczesnym rankiem na prawym skrzydle. Brytyjska artyleria stała w odkrytym terenie, tuż za piechotą, i strzelała na wprost do nacierających kolumn. Niemcy odpowiadali ogniem pośrednim z ukrytych stanowisk. Pod Le Cateau o wyniku walki przesądziła artyleria, a nie karabinowy ogień piechoty, jak trzy dni wcześniej pod Mons. Brytyjskie baterie ponosiły ogromne straty, ale zadawały je także niemieckiej piechocie.

Najcięższe walki toczyły się na zachód od Le Cateau, gdzie stanowiska 5 Dywizji leżały na odsłoniętym stoku. Niemcy obeszli miasto od wschodu i ostrzeliwali Brytyjczyków z boku. Bataliony Suffolków i lekkiej piechoty z Yorkshire (KOYLI) dostały rozkaz utrzymania pozycji za wszelką cenę i zostały niemal całkowicie zniszczone. Około południa prawe skrzydło zaczęło się załamywać.

Wczesnym popołudniem Smith-Dorrien nakazał odwrót. Rozkaz nie wszędzie dotarł na czas i część oddziałów walczyła aż do okrążenia. Obsługi dział, wśród nich 37 bateria haubic, ratowały sprzęt pod ogniem. Za bohaterstwo tego dnia przyznano pięć Krzyży Wiktorii: kapitanowi Douglasowi Reynoldsowi, kierowcom Jobowi Drainowi i Frederickowi Luke’owi, majorowi Charlesowi Yate’owi oraz starszemu szeregowemu Frederickowi Holmesowi.

Lewe skrzydło brytyjskie osłaniał francuski korpus kawalerii generała André Sordeta, a dalej na zachód, w rejonie Cambrai, walczyły francuskie dywizje terytorialne. Tego samego dnia Niemcy zajęli Cambrai. Francuska osłona nie pozwoliła jednak przeciwnikowi obejść Brytyjczyków od zachodu. Wieczorem i w nocy II Korpus wycofał się w kierunku Saint-Quentin, a Niemcy, sądząc, że pokonali cały Korpus Ekspedycyjny, nie ruszyli natychmiast w pościg.

Straty

Brytyjska historia oficjalna podaje, że II Korpus i wspierające go oddziały straciły 7812 żołnierzy, z czego około 2600 dostało się do niewoli. Liczbę zabitych szacuje się różnie, od około 700 do około 1200. Brytyjczycy porzucili 38 dział, w większości unieszkodliwionych przez obsługi. Straty niemieckie ocenia się zwykle na około 2900 ludzi, choć niektórzy historycy uważają, że były mniejsze.

Znaczenie

Bitwa pod Le Cateau była porażką taktyczną, ale spełniła swoje zadanie. Pościg za II Korpusem stracił impet, a przez resztę odwrotu Brytyjczycy nie byli już poważnie zagrożeni. Marszałek French w pierwszym raporcie docenił Smith-Dorriena, twierdząc, że uratował on lewe skrzydło armii. Później obaj generałowie popadli w ostry konflikt, który zakończył się odwołaniem Smith-Dorriena z Francji w 1915 roku. Współcześni historycy w większości przyznają mu rację: decyzja o przyjęciu bitwy zapobiegła rozbiciu Korpusu Ekspedycyjnego, choć jej cena była bardzo wysoka.