Saint-Quentin w I wojnie światowej

Saint-Quentin, przemysłowe miasto nad Sommą w departamencie Aisne, było przez całą wojnę po niemieckiej stronie frontu. Niemcy zajęli je 28 sierpnia 1914 roku i oddali dopiero 1 października 1918 roku. Przez pierwsze lata było jednym z ośrodków ich zaplecza, wiosną 1917 roku znalazło się tuż za Linią Hindenburga, a w marcu 1918 roku spod jego murów ruszyła wielka ofensywa wiosenna. Sprzymierzeni weszli do miasta pustego i w ruinie.

Sierpień 1914 roku

W ostatnich dniach sierpnia 1914 roku przez okolice Saint-Quentin przetaczał się wielki odwrót. 26 sierpnia w mieście naradzali się naczelny wódz Joseph Joffre, dowódca brytyjski John French i dowódca francuskiej 5 Armii Charles Lanrezac. Tego samego dnia wieczorem brytyjski II Korpus, pobity pod Le Cateau, zaczął się wycofywać w stronę Saint-Quentin.

28 sierpnia do miasta weszło około 5000 żołnierzy niemieckich. Rano próbował ich zatrzymać 10 Pułk Piechoty Terytorialnej, złożony ze źle wyposażonych mężczyzn, którzy ukończyli 35 lat. Według francuskich zestawień stracił 1986 z 3100 ludzi w zabitych, rannych i jeńcach. Dzień później Lanrezac uderzył na Niemców w dolinie Oise. Francuzi nazywają to starcie bitwą pod Guise, a Niemcy bitwą pod Saint-Quentin. Francuzi odrzucili nieprzyjaciela pod Guise, ale miasta nie odzyskali i podjęli odwrót.

Pod okupacją

Jeszcze 28 sierpnia Niemcy wzięli na zakładników mera Arthura Giberta i radnych, a z kasy miejskiej zabrali 91 000 franków. Od połowy września zaczęły się rekwizycje koszul, rowerów i całej produkcji zakładów włókienniczych, a 870 osiemnastolatków wysłano do przymusowej pracy przy wyrębie lasów i naprawie dróg. Mieszkańcy ukrywali brytyjskich żołnierzy, którzy zostali za linią frontu w czasie odwrotu. Ośmiu z nich Niemcy wykryli i rozstrzelali, a ukrywających skazano na ciężkie roboty. Od 1915 roku część ludności, głównie kobiety i dzieci, odsyłano przez Szwajcarię do nieokupowanej Francji.

Saint-Quentin było kwaterą niemieckiej 2 Armii generała Fritza von Belowa, której front biegł przez Sommę. Gdy latem 1916 roku spadło na nią brytyjsko-francuskie natarcie, w mieście zjawił się szef sztabu generalnego Erich von Falkenhayn i nakazał nie oddawać ani stopy ziemi. Przy pracach w okolicy zatrudniano kilka tysięcy rosyjskich jeńców.

Miasto na linii frontu (1917)

Po stratach nad Sommą Niemcy zbudowali nową pozycję, którą Brytyjczycy nazwali Linią Hindenburga. Saint-Quentin znalazło się tuż za nią, więc przed odwrotem na nią Niemcy od 1 do 18 marca 1917 roku wywieźli wszystkich mieszkańców, około 41 tysięcy ludzi (pod koniec 1916 roku francuskie zestawienia liczyły 42 300 mieszkańców), do północnej Francji i Belgii. Opuszczone miasto ograbiono, a maszyny z fabryk wywieziono albo zniszczono.

Na początku kwietnia brytyjska 32 Dywizja podeszła na około trzy kilometry do Saint-Quentin, a od południa zbliżali się Francuzi. Odtąd miasto leżało pod ogniem artylerii francuskiej i brytyjskiej. W nocy z 15 na 16 sierpnia 1917 roku spłonęły dachy gotyckiej bazyliki świętego Kwintyna. Jej najcenniejsze skarby Niemcy wywieźli wcześniej do Maubeuge.

Rok 1918

21 marca 1918 roku na froncie po obu stronach miasta niemieckie armie uderzyły we mgle na brytyjską 5 Armię generała Huberta Gougha. Bitwa pod Saint-Quentin, pierwszy etap operacji Michael, zepchnęła Brytyjczyków za kanał Crozat i Sommę. Na Manchester Hill pod samym miastem batalion pułku Manchester bronił się do popołudnia. Front odszedł daleko na zachód, ale jesienią wrócił.

29 września brytyjska 4 Armia generała Henry’ego Rawlinsona przełamała na północ od miasta Linię Hindenburga w bitwie o Kanał Saint-Quentin. Zagrożona okrążeniem niemiecka 18 Armia generała Oskara von Hutiera wycofała się w nocy na 1 października, a rano do Saint-Quentin weszła francuska 1 Armia generała Marie-Eugène’a Debeneya.

Ruiny i odbudowa

Żołnierze zastali miasto bez mieszkańców. Około 70 procent budynków było zburzonych albo ciężko uszkodzonych, a w filarach bazyliki widniały otwory wywiercone na ładunki wybuchowe, które jednak nie zdążyły jej zniszczyć. W styczniu 1919 roku w mieście mieszkały 253 osoby, a w listopadzie około 15 tysięcy. Saint-Quentin otrzymało Krzyż Wojenny. Odbudowa trwała przez całe lata dwudzieste, a wiele nowych gmachów, w tym dworzec, wzniesiono w stylu art déco.