Oskar von Hutier

Oskar von Hutier jest jednym z niewielu niemieckich generałów pierwszej wojny światowej, których nazwisko przeszło do języka wojskowego. Francuzi, a za nimi Brytyjczycy i Amerykanie, nazywali „taktyką Hutiera” niemiecki sposób przełamywania frontu z lat 1917–1918: krótki, gwałtowny ostrzał z masowym użyciem gazu i natarcie piechoty, która nie zatrzymywała się przy punktach oporu. Hutier rzeczywiście dwa razy zastosował go z wielkim powodzeniem, pod Rygą we wrześniu 1917 roku i nad Sommą w marcu 1918 roku. Historycy podkreślają jednak, że nie był jego twórcą. Był za to sprawnym, wymagającym dowódcą armii, któremu Ludendorff powierzał zadania wymagające rozmachu.

Przed wojną

Urodził się 27 sierpnia 1857 roku w Erfurcie. Rodzina wywodziła się z Francji: dziadek był francuskim kapitanem, który osiadł w Erfurcie, a ojciec, oficer saperów, dostał w 1870 roku pruskie szlachectwo i doszedł do stopnia pułkownika. Matka pochodziła z domu Ludendorff, a w literaturze Hutier bywa nazywany kuzynem Ericha Ludendorffa. W 1875 roku został podporucznikiem piechoty. Po Akademii Wojennej przeszedł typową drogę oficera sztabu generalnego: służył w Wielkim Sztabie Generalnym, był pierwszym oficerem sztabu dywizji w Strasburgu i korpusu w Królewcu, a potem szefem sztabu III Korpusu. Dowodził też batalionem i pułkiem gwardii heskiej w Darmstadcie. W 1911 roku został jednym z oberkwatermistrzów Wielkiego Sztabu Generalnego, a w 1912 roku objął 1 Dywizję Piechoty Gwardii w Poczdamie.

1914–1917: od Marny po Rygę

Z 1 Dywizją Gwardii, w 2 Armii Karla von Bülowa, przeszedł w 1914 roku przez Belgię i północną Francję i walczył nad Marną, a w lutym 1915 roku jego dywizję rzucono do walki w pierwszej bitwie w Szampanii. W kwietniu 1915 roku przeniesiono go na wschód, gdzie objął XXI Korpus w 10 Armii generała Hermanna von Eichhorna. We wrześniu jego dywizje nacierały w bitwie pod Wilnem. W marcu 1916 roku jego korpus bronił odcinka pod Postawami w czasie rosyjskiego natarcia nad jeziorem Narocz, które załamało się z ogromnymi stratami. W styczniu 1917 roku objął grupę armijną „D” na północnym odcinku frontu i dostał stopień generała piechoty, a w kwietniu przejął po generale Friedrichu von Scholtzu 8 Armię, stojącą nad Dźwiną pod Rygą.

Latem 1917 roku, gdy armia rosyjska po ofensywie Kiereńskiego się rozpadała, niemieckie dowództwo postanowiło zadać jej kolejny cios. Na początku sierpnia naczelny wódz na wschodzie, książę Leopold Bawarski, polecił Hutierowi przygotować przeprawę przez Dźwinę powyżej Rygi. Armia dostała dodatkowe korpusy, kilka dywizji i masę ciężkiej artylerii oraz moździerzy, a ogień zaplanował podpułkownik Georg Bruchmüller, specjalista od artylerii, który już wcześniej wypracował na wschodzie metodę krótkiego, starannie rozpisanego ostrzału. 1 września 1917 roku, po kilku godzinach huraganowego ognia z masą pocisków gazowych, niemiecka piechota przeprawiła się łodziami i pontonami pod Ikšķile. Rosyjska 12 Armia zdołała się wycofać, a łotewscy strzelcy bronili się zacięcie nad Małą Juglą, ale 3 września Niemcy weszli do Rygi. Bitwa o Rygę nie przyniosła okrążenia, na które liczono, lecz wywołała popłoch w Piotrogrodzie. Hutier dostał order Pour le Mérite. W październiku jego armia przygotowała siły lądowe operacji Albion, w której Niemcy zajęli wyspy Zatoki Ryskiej.

Ryga i „taktyka Hutiera”

Ryga zwróciła uwagę Ludendorffa i stała się punktem wyjścia dla legendy. Kilka tygodni później podobne metody zastosowano pod Caporetto, a pod koniec listopada w niemieckim kontrnatarciu pod Cambrai. Francuska prasa przypisała je Hutierowi i od niego nazwała. W rzeczywistości nowa taktyka piechoty, oparta na oddziałach szturmowych (Stoßtruppen) i małych grupach omijających punkty oporu, powstawała od 1915 roku na froncie zachodnim, w batalionach szturmowych i w doświadczeniach wielu dywizji, a metodę ostrzału opracował Bruchmüller. Amerykański historyk Bruce Gudmundsson zwraca uwagę, że pod Rygą piechota nacierała jeszcze w zasadzie po staremu, tyralierami w sile kompanii, a naprawdę nowy był sposób użycia artylerii. Zasługą Hutiera było to, że dał Bruchmüllerowi swobodę, starannie przygotował operację i prowadził ją energicznie.

1918: ofensywa wiosenna

W grudniu 1917 roku Hutier objął nowo tworzoną na zachodzie 18 Armię, która weszła w skład grupy armii następcy tronu Wilhelma. Przyjechał z nim Bruchmüller. W planie operacji Michael armia Hutiera miała uderzyć na lewym skrzydle, między Saint-Quentin a Oise, i przede wszystkim osłaniać od strony Francuzów główne natarcie na Brytyjczyków. 21 marca 1918 roku to ona odniosła największy sukces. Trafiła na najsłabszy odcinek brytyjskiej 5 Armii generała Huberta Gougha, przełamała front pod Saint-Quentin, przeszła kanał Crozat i Sommę. Ludendorff, zachęcony jej postępami, zmienił plan i skierował 18 Armię na południowy zachód. 25 marca Hutier zdobył Noyon, a 27 marca wszedł do Montdidier. W niecałe dwa tygodnie jego wojska przeszły około 60 kilometrów i wzięły kilkadziesiąt tysięcy jeńców. Za ten sukces dostał liście dębu do orderu Pour le Mérite.

Wyłom był jednak głęboki, ale wąski i coraz trudniejszy do zaopatrzenia. Artyleria i tabory grzęzły na dawnym pobojowisku nad Sommą, a francuskie odwody zatykały kolejne luki. 4 kwietnia ostatnie natarcie Hutiera i 2 Armii nad Avre, na zachód od Moreuil, nie doszło do Amiens. Pod koniec maja Amerykanie z 1 Dywizji odbili jego wojskom wieś Cantigny. Było to pierwsze natarcie dywizji z armii Johna Pershinga. 9 czerwca 18 Armia uderzyła w bitwie nad Matz, by połączyć występy nad Sommą i Marną i zagrozić Compiègne. Zdobyła kilka kilometrów, ale francuska obrona się nie załamała, a 11 czerwca kontratak generała Charles’a Mangina odebrał Niemcom część zdobyczy. Następnego dnia natarcie przerwano.

Od lata Hutier tylko się bronił. Gdy 8 sierpnia ruszyła bitwa pod Amiens, Francuzi zagrozili okrążeniem jego wojsk pod Montdidier. W nocy na 10 sierpnia 18 Armia wycofała się w porządku, zostawiając miasto. Potem cofała się dalej, przez okolice Noyon, na Linię Hindenburga, a na przełomie września i października opuściła Saint-Quentin. W listopadzie walczyła jeszcze w bitwie nad Sambrą. Po rozejmie Hutier odprowadził swoją armię do Niemiec.

Po wojnie

Na początku 1919 roku przeszedł w stan spoczynku. Od 1919 roku aż do śmierci przewodniczył Niemieckiemu Związkowi Oficerów, organizacji oficerów dawnej armii, i był jednym z rzeczników legendy o ciosie w plecy, według której armia niemiecka nie została pokonana w polu, tylko zdradzona przez rewolucję w kraju. Zmarł w Berlinie 5 grudnia 1934 roku (część źródeł podaje 4 grudnia). Pochowano go w Darmstadcie.

Ocena

Hutier zawdzięcza sławę przede wszystkim dwóm operacjom, Rydze i pierwszym dniom ofensywy wiosennej. Obie pokazały, że front da się przełamać szybko, bez wielodniowego ostrzału, który zdradzał miejsce ataku. Wiele dawnych opracowań, zwłaszcza anglojęzycznych, przypisywało mu z tego powodu autorstwo całej nowej taktyki. Dzisiejsi historycy, między innymi Gudmundsson i David Zabecki, uważają to za nieporozumienie: taktyka szturmowa była dziełem zbiorowym armii niemieckiej, a artyleryjską stronę metody stworzył Bruchmüller. Hutier był raczej jednym z dowódców, którzy najlepiej umieli ją wykorzystać.

Jego największy sukces miał też gorzki posmak. Wyłom 18 Armii w marcu 1918 roku skłonił Ludendorffa do rozproszenia sił w kilku kierunkach, zamiast skupienia ich na jednym celu. Armia Hutiera zaszła daleko, ale nie zdobyła niczego, co miałoby rozstrzygające znaczenie, a jej długi, wysunięty front trzeba było latem oddać pod naporem Francuzów. Po wojnie Hutier, jak wielu generałów cesarskiej armii, nie przyjął do wiadomości klęski i swoim autorytetem wspierał mit, który podkopywał republikę weimarską.