Dymisja Capellego

13 sierpnia 1918 roku, jak podaje brytyjska chronologia wojny, admirał Eduard von Capelle złożył dymisję z urzędu sekretarza stanu w Urzędzie Marynarki Rzeszy (Reichsmarineamt). Kierował nim od marca 1916 roku, gdy zastąpił wielkiego admirała Alfreda von Tirpitza. Jego odejście nie było osobistą decyzją zmęczonego urzędnika. Było jednym z elementów gruntownej wymiany ludzi na szczytach niemieckiej marynarki, którą w sierpniu 1918 roku przeprowadził admirał Reinhard Scheer ze swoimi współpracownikami.

Przewrót w dowództwie floty

Latem 1918 roku nieograniczona wojna podwodna, na którą Niemcy postawili wszystko na początku 1917 roku, wyraźnie traciła impet. Alianci prowadzili statki w konwojach, wzmacniali obronę, a niemieckie okręty podwodne ginęły razem z najbardziej doświadczonymi dowódcami. Według Scheera miesięczne zatopienia spadły do około 500 tysięcy ton i groziło, że wkrótce alianckie stocznie będą budować więcej, niż U-Booty zdołają zatopić. W kręgu dowódcy Floty Pełnomorskiej, zwłaszcza u jego szefa sztabu kontradmirała Adolfa von Trotha i komandora Magnusa von Levetzowa, dojrzało przekonanie, że wojną na morzu kierują ludzie zbyt powolni i że potrzebne jest jedno, silne dowództwo na wzór naczelnego dowództwa armii.

Pod koniec lipca szef sztabu admiralicji admirał Henning von Holtzendorff poprosił ze względu na zdrowie o zwolnienie. 11 sierpnia Wilhelm II mianował jego następcą Scheera i zgodził się na utworzenie przy sztabie admiralicji Seekriegsleitung, czyli kierownictwa wojny morskiej, z szerokimi uprawnieniami rozkazodawczymi. Szef gabinetu marynarki admirał Georg Alexander von Müller przewidywał, że monarcha odrzuci ten pomysł, bo sam uważa się za kierownictwo wojny morskiej, a jeszcze dwa dni wcześniej cesarz rzeczywiście wypowiadał się wobec niego przeciwko nowej instytucji. Flotę po Scheerze objął admirał Franz von Hipper.

W tych planach nie było miejsca dla Capellego. Scheer pisał po wojnie, że zmiana sekretarza stanu wydawała mu się „bardzo pożądana”, bo trudno było oczekiwać, że człowiek przekonany, iż zrobił wszystko, co w ludzkiej mocy, zaangażuje się bez zastrzeżeń w nowe projekty, sprzeczne z jego dotychczasowym postępowaniem. Kręgi floty zarzucały Capellemu przede wszystkim opieszałość w budowie okrętów podwodnych. Scheer przypominał, że na utworzenie osobnego Urzędu U-Bootów flota musiała naciskać pół roku, od lipca do grudnia 1917 roku. Capelle do końca wierzył też w znaczenie wielkich okrętów liniowych i nie chciał całkiem rezygnować z ich budowy.

Następca

Brytyjska chronologia podaje, że 15 sierpnia nowym szefem Urzędu Marynarki Rzeszy został wiceadmirał Paul Behncke, dotychczasowy dowódca III eskadry pancerników, ranny w bitwie jutlandzkiej i uczestnik operacji Albion. Jego kandydaturę wysunął gabinet marynarki za zgodą Scheera. Według niemieckich biografii Behncke, odwołany z eskadry 11 sierpnia, przejął obowiązki sekretarza stanu jako pełniący je od 28 sierpnia, a formalną nominację dostał dopiero 18 września. Również datę formalnego odejścia Capellego źródła podają różnie, od sierpnia po wrzesień i październik.

Nowy kierownik urzędu miał przygotować tak zwany program Scheera, czyli zwiększenie produkcji okrętów podwodnych z niespełna 13 do 36 miesięcznie do jesieni 1919 roku, opracowywany wspólnie z przemysłem pod przewodem Hugona Stinnesa. Behncke nie utrzymał się jednak długo. Według historyka Wilhelma Deista pod koniec września Scheer, powołując się na niezadowolenie przemysłowców, uzyskał u cesarza jego odwołanie, a urząd objął dotychczasowy szef Urzędu U-Bootów, wiceadmirał Ernst Ritter von Mann. Program Scheera, zakrojony na skalę porównywalną z armijnym programem Hindenburga, nie miał już szans na realizację, bo do końca wojny zostały niespełna trzy miesiące.