Morze Północne w I wojnie światowej

Morze Północne oddzielało dwie największe floty wojennej Europy: brytyjską Grand Fleet i niemiecką Flotę Pełnomorską. Royal Navy nie musiała wpływać pod niemieckie porty. Wystarczyło, że zamknęła oba wyjścia z morza, wąską Cieśninę Kaletańską na południu i szeroki pas wody między Szkocją a Norwegią na północy, by odciąć Niemcy od oceanu i prowadzić ich blokadę. Niemcy odpowiadali minami, okrętami podwodnymi i wypadami floty pod wybrzeża Anglii, ale przez cztery lata nie zdołali zmienić tego układu.

Pierwsze miesiące (1914)

Obie floty zajęły pozycje, zanim jeszcze wybuchła wojna. Cesarz odwołał niemiecką flotę z rejsu do Norwegii, a brytyjska Pierwsza Flota przeszła do Scapa Flow na Orkadach. W nocy z 4 na 5 sierpnia 1914 roku niemiecki stawiacz min Königin Luise zaminował otwarte morze u wybrzeży Suffolk, a nazajutrz na tych minach zatonął krążownik Amphion, pierwszy okręt Royal Navy stracony w tej wojnie.

28 sierpnia brytyjskie krążowniki i niszczyciele zaatakowały Niemców tuż przy ich wybrzeżu i w bitwie w Zatoce Helgolandzkiej zatopiły trzy lekkie krążowniki i torpedowiec, nie tracąc żadnego okrętu. Niemcy zrewanżowali się okrętem podwodnym. 22 września u wybrzeży Holandii U-9 w ciągu około godziny zatopił trzy stare krążowniki pancerne, Aboukir, Hogue i Cressy. Zginęło 1459 marynarzy.

2 listopada Admiralicja uznała całe Morze Północne za obszar wojskowy. Statki płynące do Norwegii, Danii, Holandii i na Bałtyk miały odtąd iść przez Cieśninę Kaletańską i dalej wyznaczonym szlakiem, gdzie łatwiej było je zatrzymać i przeszukać. Państwa skandynawskie protestowały, a Niemcy powołali się na ten krok, gdy w lutym 1915 roku ogłosili wody wokół Wysp Brytyjskich strefą wojenną dla swoich U-Bootów.

Wypady i bitwy (1914–1916)

Niemieckie dowództwo liczyło, że wywabi i rozbije część brytyjskiej floty. 3 listopada krążowniki liniowe Franza von Hippera ostrzelały okolice Yarmouth, a 16 grudnia Scarborough, Hartlepool i Whitby, gdzie zginęło ponad sto osób, głównie cywilów. Nad morzem przelatywały też niemieckie sterowce, które 19 stycznia 1915 roku po raz pierwszy zbombardowały Anglię. Pięć dni później Brytyjczycy, którzy odczytywali niemieckie depesze, dopadli Hippera na Dogger Bank. Niemcy stracili krążownik Blücher, ale ich główne siły uciekły.

W 1916 roku nowy dowódca floty niemieckiej, admirał Reinhard Scheer, wznowił wypady. 24–25 kwietnia jego krążowniki liniowe ostrzelały Lowestoft i Yarmouth, a pod koniec maja obie floty spotkały się u wybrzeży Jutlandii. W bitwie jutlandzkiej Niemcy zatopili 14 okrętów brytyjskich, tracąc 11 własnych, ale brytyjskiej przewagi na Morzu Północnym nie przełamali. 19 sierpnia obie floty znów wyszły w morze i nie oddały do siebie strzału, a niemieckie okręty podwodne storpedowały dwa brytyjskie krążowniki. Odtąd południowa część morza stawała się dla pancerników coraz groźniejsza.

Morze min i konwojów (1917–1918)

Wojnę na Morzu Północnym prowadziły teraz głównie lekkie okręty. Jesienią 1917 roku niemieckie krążowniki i niszczyciele dwa razy rozbiły brytyjskie konwoje do Norwegii, w październiku i w grudniu. W styczniu 1918 roku Admiralicja przyjęła pogląd admirała Davida Beatty’ego, że Grand Fleet nie powinna ryzykować bitwy na wodach nieprzyjaciela.

Zamiast tego sojusznicy postanowili zagrodzić U-Bootom północne wyjście z morza. Między Szkocją a Norwegią było co najmniej 230 mil, więc zwykłych min potrzeba by było setki tysięcy. Amerykanie mieli jednak nową minę z anteną, która wybuchała, gdy okręt podwodny dotknął zwisającego nad nią drutu. Od czerwca 1918 roku marynarka amerykańska z pomocą brytyjskiej postawiła między Orkadami a Norwegią Zaporę Północną: 70 177 min, z tego 56 571 amerykańskich. Uważa się, że zatonęły na niej cztery U-Booty, ale do końca wojny zapora miała luki, a jej skuteczność wciąż budzi spory.

Ostatniego wypadu Flota Pełnomorska nie wykonała, bo marynarze odmówili wyjścia w morze, a bunt w Kilonii zapoczątkował rewolucję w Niemczech. 20 listopada 1918 roku pierwsze niemieckie okręty podwodne poddały się pod Harwich, a 21 listopada Grand Fleet wyszła na morze i odprowadziła niemieckie okręty do Firth of Forth. Miny zostały. Usuwanie Zapory Północnej trwało od maja do września 1919 roku, a pozostawione miny jeszcze przez lata zagrażały żegludze.