Wielka Brytania uznaje traktat feski

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 19 grudnia 1914 roku, że Wielka Brytania przystąpiła do francusko-marokańskiego traktatu z 1912 roku. Chodziło o traktat feski, na mocy którego Maroko stało się francuskim protektoratem. Londyn przez ponad dwa i pół roku nie uznał go formalnie. Zrobił to dopiero teraz, gdy sam potrzebował francuskiej zgody na protektorat nad Egiptem, ogłoszony dzień wcześniej.

Maroko za Egipt

Wymiana miała długą historię. W 1904 roku Wielka Brytania i Francja zawarły entente cordiale, której sednem była właśnie ta transakcja. Francja przestała podważać brytyjską okupację Egiptu, a Wielka Brytania obiecała nie przeszkadzać Francuzom w Maroku. Gdy Niemcy próbowały w kolejnych kryzysach marokańskich podważyć ten układ, Londyn stawał po stronie Paryża. 30 marca 1912 roku sułtan Maulaj Abd al-Hafiz podpisał w Fezie traktat oddający Maroko pod opiekę Francji. Jesienią tego roku Francuzi odstąpili Hiszpanii strefę na północy kraju, a Tanger miał otrzymać osobny, międzynarodowy status.

Brytyjczycy popierali Francję politycznie, ale nie śpieszyli się z formalnym uznaniem protektoratu. W Maroku mieli własne interesy handlowe, a na mocy traktatu z sułtanem z 1856 roku ich konsulowie sądzili brytyjskich poddanych. Szczególnie zależało im na Tangerze, leżącym naprzeciw Gibraltaru. Londyn chciał, by miasto nie wpadło w ręce żadnego mocarstwa. Rozmowy Wielkiej Brytanii, Francji i Hiszpanii o statusie Tangeru toczyły się w Madrycie od 1913 roku i doprowadziły do porozumienia dopiero w listopadzie 1914 roku, już w czasie wojny.

Uznanie w zamian za uznanie

Proklamacja protektoratu nad Egiptem stworzyła okazję do zamknięcia sprawy. 20 grudnia 1914 roku amerykański chargé d’affaires w Tangerze donosił do Waszyngtonu, że po szybkim osiągnięciu pełnego porozumienia między Francją, Hiszpanią i Wielką Brytanią w sprawie Tangeru Wielka Brytania zgodziła się uznać francuski protektorat w Maroku w zamian za uznanie brytyjskiego protektoratu w Egipcie. Dostępne źródła nie pozwalają ustalić, w jakiej dokładnie formie, na przykład wymiany not czy deklaracji, dokonano obu uznań. Ich wzajemny charakter nie budził jednak wątpliwości.

Uznanie protektoratu nie oznaczało od razu rezygnacji z brytyjskich przywilejów. Hiszpania zrzekła się sądownictwa konsularnego we francuskiej strefie Maroka już w marcu 1914 roku. Wielka Brytania uczyniła to dopiero na mocy konwencji z Francją podpisanej w lipcu 1937 roku. Stany Zjednoczone w grudniu 1914 roku nadal wstrzymywały się z uznaniem protektoratu, dopóki nie zostaną załatwione ich sprawy w Maroku.

Wymiana z grudnia 1914 roku domykała targ zawarty dziesięć lat wcześniej. Wielka Brytania i Francja, teraz sojusznicy w wojnie, wzajemnie usankcjonowały swoje zdobycze w Afryce Północnej. O zdanie nie pytano przy tym ani Egipcjan, ani Marokańczyków.