Początek pierwszej bitwy w Szampanii

20 grudnia 1914 roku francuska 4 Armia generała Fernanda de Langle de Cary rozpoczęła natarcie na niemieckie pozycje w Szampanii, na wschód od Reims. Brytyjska chronologia wojny notuje pod tą datą początek pierwszej bitwy w Szampanii. Była to pierwsza wielka ofensywa aliantów przeciw umocnionym liniom okopów, które od jesieni przecinały Francję od morza po Szwajcarię. Pierwszy dzień przyniósł Francuzom tylko niewielkie zdobycze, a walki ciągnęły się potem, z przerwami, do połowy marca 1915 roku.

Plan Joffre’a

Naczelny wódz armii francuskiej, generał Joseph Joffre, nie zamierzał czekać z ofensywą do wiosny. Jego sztab ocenił w połowie listopada, że Niemcy zakończyli natarcie na zachodzie i przerzucają kilka korpusów na wschód, gdzie toczyły się ciężkie walki w Polsce. Francuzi chcieli to wykorzystać, a zarazem nie dopuścić, by Niemcy dalej osłabiali front francuski kosztem Rosjan.

Plan zakładał uderzenie z dwóch stron na wielki występ frontu, który sięgał w głąb Francji w okolicach Noyon. Od północy, w Artois, miała nacierać 10 Armia, a od południa, w Szampanii, 4 Armia, w kierunku Rethel i dalej Mézières. Gdyby udało się dojść do tych miast, zagrożone byłyby koleje zaopatrujące niemieckie armie we Francji. Na innych odcinkach frontu miały ruszyć natarcia pomocnicze. We Flandrii zaatakowano już 14 grudnia pod Wytschaete, a w Artois walki rozgorzały 17 grudnia. Joffre wiedział, że brakuje mu ciężkich dział i amunicji, ale uznał, że nie może pozostać bezczynny.

Pierwszy dzień natarcia

Teren natarcia leżał na kredowych, słabo zalesionych równinach w okolicy wsi Souain, Perthes-lès-Hurlus i Mesnil-lès-Hurlus. Naprzeciw Francuzów stały wojska niemieckiej 3 Armii generała Karla von Einema. Od września Niemcy zdążyli się tu okopać, otoczyć pozycje zasiekami z drutu kolczastego i rozstawić karabiny maszynowe.

20 grudnia do ataku ruszyły dwa korpusy francuskie. XVII Korpus kilkakrotnie atakował na odcinku między Souain a Perthes, a I Korpus Kolonialny uderzył na wzgórza w pobliżu fermy Beauséjour. Oba korpusy zdobyły kawałki niemieckich okopów, ale nigdzie nie przełamały frontu. Następnego dnia do natarcia wszedł XII Korpus, lecz jego piechota utknęła przed zasiekami, bo każde przejście w drucie było pod ogniem karabinów maszynowych. Francuzi zaczęli wtedy kopać podkopy i sapy w stronę niemieckich linii, a artyleria ostrzeliwała okopy przeciwnika.

Daty bitwy

Nie wszystkie źródła zaczynają bitwę 20 grudnia. Brytyjski serwis greatwar.co.uk podaje jako jej początek 10 grudnia, licząc od pierwszych, drobnych ataków pod Perthes, a francuska Wikipedia i część nowszych opracowań zaczynają ją 14 grudnia. Dopiero 20 grudnia ruszyło jednak główne, zaplanowane natarcie 4 Armii i ten dzień przyjmuje większość opracowań, w tym polska i angielska Wikipedia.

Co było dalej

W następnych dniach generał de Langle de Cary przeniósł główny wysiłek w rejon Perthes i Massiges, a Joffre przysłał mu posiłki. Niemcy odpowiadali kontratakami. W styczniu Francuzi zajęli ruiny wsi Perthes-lès-Hurlus, ale 13 stycznia mróz i błoto zmusiły ich do wstrzymania ofensywy. W połowie lutego natarcie wznowiono z większymi siłami. 17 marca 1915 roku ofensywę ostatecznie przerwano. Francuzi posunęli się w najlepszym razie o 2–3 kilometry, tracąc ponad 90 tysięcy zabitych, rannych i zaginionych. Pierwsza bitwa w Szampanii pokazała, jak trudno przełamać front obsadzony karabinami maszynowymi, ale francuskie dowództwo wierzyło nadal, że da się to zrobić silniejszą artylerią i większą liczbą piechoty.