Koniec bitwy w Ardenach

24 sierpnia 1914 roku francuskie armie pobite w Ardenach otrzymały rozkaz odwrotu za Mozę. Zakończyła się bitwa, w której trakcie przypadł 22 sierpnia, najkrwawszy dzień w historii armii francuskiej.

Po klęsce

Francuska 4 Armia generała Fernanda de Langle de Cary i 3 Armia generała Pierre’a Ruffeya uderzyły przez Ardeny 21 i 22 sierpnia, przekonane, że mają przed sobą słabe siły niemieckie. Wpadły na dwie silne armie: 4 Armię księcia Albrechta Wirtemberskiego i 5 Armię następcy tronu Wilhelma. Po ciężkich stratach 23 sierpnia zaczęły się cofać, prowadząc walki opóźniające nad rzekami Semois i Chiers.

24 sierpnia naczelny wódz Joseph Joffre nakazał 4 Armii wycofać się za Mozę, na odcinek między Mézières a Stenay. Wojska Langle de Cary’ego odchodziły w kolejnych dwóch dniach, niszcząc za sobą mosty. Armia Ruffeya jeszcze 24 i 25 sierpnia próbowała kontratakować prawym skrzydłem, ale odwrót jej lewego skrzydła zmusił ją do wstrzymania natarcia i wycofania się w kierunku Mozy i Verdun. W okrążonej twierdzy Longwy pozostała francuska załoga, która broniła się jeszcze przez dwa dni.

Kiedy skończyła się bitwa?

W literaturze anglojęzycznej bitwę w Ardenach zwykle datuje się na 21–23 sierpnia, ponieważ 23 sierpnia Francuzi zaczęli się wycofywać. Francuskie historie pułków, sporządzone po wojnie, często obejmują jednak nazwą bitwy także walki z 24 sierpnia, a historyk Gabriel Hanotaux w pracy wydanej w 1917 roku przedłużał ją nawet do 25 sierpnia, gdy Francuzi zakończyli przeprawę za Mozę. Brytyjska chronologia wojny podaje jako dzień zakończenia bitwy 24 sierpnia i tę datę przyjmujemy również na stronie bitwy w Ardenach.

Znaczenie

Bitwa kosztowała Francuzów bardzo drogo. Straty obu armii szacuje się na dziesiątki tysięcy zabitych, rannych i wziętych do niewoli, choć dokładne liczby różnią się w zależności od źródła. Klęska w Ardenach, razem z porażkami nad Sambrą i pod Mons, przekreśliła francuski plan wojny ofensywnej. Już kilka dni później obie armie stanęły jednak do kolejnej walki. Na lewym brzegu Mozy 4 Armia zatrzymała Niemców w bitwie nad Mozą, dając reszcie wojsk francuskich czas na uporządkowany odwrót.