Kapitulacja Antwerpii

10 października 1914 roku Antwerpia, największy port Belgii i jej reduta narodowa, formalnie skapitulowała. W południe weszło w życie porozumienie, które poprzedniego dnia podpisali w Kontich przedstawiciele miasta. Gubernator twierdzy, generał Victor Deguise, poddał się Niemcom w jednym z fortów na lewym brzegu Skaldy. Twierdza, uważana za jedną z najsilniejszych w Europie, broniła się niespełna dwa tygodnie.

Kapitulacja zawarta przez cywilów

Akt podpisany wieczorem 9 października w Kontich przez burmistrza Jana De Vosa i jego towarzyszy obejmował poddanie twierdzy, w tym fortów, które jeszcze się broniły. Niemcom zależało jednak na kapitulacji podpisanej przez dowództwo wojskowe. Rano 10 października do Niemców przybył wysłany przez Deguise’a oficer, według belgijskich źródeł generał Werbrouck, by rozmawiać o warunkach. Okazało się, że porozumienie zawarte przez władze cywilne już obowiązuje i pozostaje je jedynie potwierdzić.

W ciągu dnia poddawały się kolejne forty, między innymi Liezele, Bornem i Haasdonk. Część załóg zdążyła wcześniej zniszczyć działa i amunicję, by nie wpadły w ręce Niemców. Inni żołnierze, zgodnie z rozkazem, rozproszyli się, próbując dołączyć do armii polowej albo przedostać się przez pobliską granicę holenderską.

Generał w forcie Sainte-Marie

Deguise opuścił miasto już wcześniej i przeniósł swoją kwaterę do niewielkiego fortu Sainte-Marie nad Skaldą, na lewym brzegu rzeki. Liczył, że zdoła tam jeszcze stawić opór. Gdy 10 października Niemcy dotarli do fortu, zastali w nim gubernatora z garstką ludzi. Według belgijskich źródeł towarzyszyło mu zaledwie czterech żołnierzy, w tym dwóch oficerów. Deguise trafił do niewoli i spędził resztę wojny w niemieckich obozach dla oficerów, najpierw w Heidelbergu, a następnie w Gütersloh.

Tego samego dnia zdobywcy świętowali zwycięstwo. Generał Hans von Beseler i nowy gubernator Antwerpii, admirał Ludwig von Schröder, przyjęli defiladę wojsk oblężniczych. Na ulicach prawie nie było widzów. Większość mieszkańców uciekła z miasta w poprzednich dniach.

Jeńcy i internowani

Liczby żołnierzy, którzy nie zdołali się wycofać, podawane są różnie. Według części źródeł do niewoli niemieckiej trafiło około 30 tysięcy Belgów, głównie z załogi twierdzy. Około 30–40 tysięcy żołnierzy przekroczyło granicę Holandii. Neutralne państwo, zgodnie z konwencją haską, rozbroiło ich i internowało do końca wojny. Belgów rozmieszczono w obozach w głębi kraju, z dala od granicy, między innymi w Zeist, Amersfoort i Oldebroek.

Ciężko ucierpiała brytyjska Dywizja Marynarki. Około 1500 marynarzy z 1 Brygady, do których nie dotarł na czas rozkaz odwrotu, przeszło do Holandii. Internowano ich w obozie w Groningen, gdzie wielu z nich spędziło resztę wojny. Blisko tysiąc innych, w większości żołnierzy piechoty morskiej, których pociąg Niemcy zatrzymali w drodze na zachód, trafiło do niewoli.

Miasto uchodźców

Upadek Antwerpii wywołał ogromną falę uchodźców. Już w dniach bombardowania setki tysięcy mieszkańców miasta i okolic uciekły pieszo, wozami, pociągami i łodziami do Holandii, na zachód kraju i przez kanał La Manche do Wielkiej Brytanii. Neutralna Holandia przyjęła w ciągu kilku dni setki tysięcy ludzi, według niektórych szacunków nawet blisko milion. Wielu mieszkańców Antwerpii wróciło do domów już w kolejnych tygodniach, gdy ustały walki. W maju 1915 roku w Holandii przebywało jeszcze około 105 tysięcy belgijskich uchodźców, a ostatni wrócili do kraju dopiero na początku 1919 roku.

Znaczenie

Dla Belgii utrata Antwerpii oznaczała koniec strategii, na której opierała się obrona kraju. W ręce Niemców przeszły największy port i ostatnia twierdza królestwa, a pod okupacją znalazła się niemal cała Belgia. Niemcy zlikwidowali zagrożenie na tyłach swoich armii, a korpus Beselera mógł ruszyć na zachód, w stronę wybrzeża.

Nie osiągnęli jednak głównego celu. Armia polowa króla Alberta I, której zniszczenie miało być ukoronowaniem oblężenia, wymknęła się z twierdzy i wycofywała wzdłuż wybrzeża, osłaniana przez francuskich fizylierów marynarki i brytyjską 7 Dywizję. Kilka dni później stanęła nad rzeką Yser, gdzie razem z Francuzami zatrzymała niemiecki marsz ku portom nad kanałem La Manche. Antwerpia pozostała pod niemiecką okupacją do listopada 1918 roku.