Rzekome zajęcie Kłajpedy przez Rosjan

Brytyjska chronologia wojny podaje pod datą 11 listopada 1914 roku, z zastrzeżeniem, że jest to data przybliżona, zajęcie przez Rosjan Kłajpedy, po niemiecku Memel. Było to najdalej na północ wysunięte miasto Cesarstwa Niemieckiego, port u wejścia do Zalewu Kurońskiego, tuż przy granicy z rosyjską Litwą i Kurlandią. Dziś Kłajpeda leży na Litwie.

Czego nie potwierdzają źródła

Dostępne opracowania niemieckie i anglojęzyczne nie potwierdzają, by Rosjanie zajęli Kłajpedę w listopadzie 1914 roku. W tym czasie walki w Prusach Wschodnich toczyły się znacznie dalej na południe. Rosyjska 10 Armia zajęła jesienią wschodnie skrawki prowincji, między innymi Stallupönen i Gołdap, ale w połowie listopada Niemcy zatrzymali ją przed linią jezior mazurskich. Kraj nad dolnym Niemnem i samo miasto pozostawały na uboczu głównych działań. Według niemieckich źródeł rosyjskie oddziały przekraczały granicę okręgu kłajpedzkiego już w pierwszych dniach wojny, 2 sierpnia 1914 roku, gdy zniszczyły urządzenia telegraficzne na stacjach kolejowych i zerwały tory prowadzące do Kłajpedy. Samego miasta wtedy jednak nie zajęły.

Rajd z marca 1915 roku

Rosjanie weszli do Kłajpedy dopiero kilka miesięcy później. 18 marca 1915 roku kilka kolumn wojsk rosyjskich przekroczyło granicę od północy i wschodu, od strony Kurlandii. Według niemieckich relacji liczyły one od 6 do 10 tysięcy ludzi. Były to głównie bataliony pospolitego ruszenia z nielicznymi starymi działami, kilka szwadronów jazdy, dwie kompanie marynarzy oraz oddziały straży granicznej z Rygi i Lipawy. Słabe siły niemieckiego Landsturmu wycofały się przez miasto na Mierzeję Kurońską.

Rosjanie weszli do Kłajpedy wieczorem 18 marca i wzięli jako zakładników burmistrza i trzech innych mieszkańców. W mieście i okolicznych wsiach doszło do rabunków i podpaleń, zginęło kilkoro cywilów, a część mieszkańców wywieziono do Rosji. Niemcy szybko ściągnęli posiłki. 21 marca, po walkach na ulicach, wyparli Rosjan z miasta, a w kolejnych dniach ścigali ich aż do granicy. Niektóre źródła przedłużają rosyjską obecność w mieście i okolicy do 25 marca. Rosjanie stracili według niemieckich danych około 500 jeńców i kilka dział.

Rajd na Kłajpedę nie miał większego znaczenia wojskowego, ale w Niemczech wywołał oburzenie. Niemieckie władze zapowiedziały odwet za zniszczenia w Prusach Wschodnich. Najpewniej to właśnie wydarzenia z marca 1915 roku trafiły, z błędną datą, do brytyjskiej chronologii pod listopadem 1914 roku.