Koniec bitwy nad Yser

10 listopada 1914 roku, po zdobyciu przez Niemców Diksmuide, zakończyła się według tradycji francuskiej bitwa nad Yser. Brytyjska kronika wojny notuje pod tym dniem jej koniec, zaznaczając, że jest to data francuska. Wiele opracowań zamyka bitwę wcześniej, 31 października, gdy po zalaniu równiny Niemcy wycofali się na wschodni brzeg rzeki. Tak czy inaczej, po niemal czterech tygodniach walk, które zaczęły się pod Diksmuide w połowie października, front nad Yser zastygł. Armia belgijska, choć wykrwawiona, utrzymała ostatni wolny skrawek swojego kraju.

Bilans walk

Niemcy przeszli przez rzekę, wdarli się za nasyp kolejowy Nieuport–Diksmuide i kilka razy byli bliscy przełamania. Zatrzymała ich dopiero woda, którą Belgowie wpuścili na nizinę przez śluzy w Nieuport. Z zalanego terenu musieli się wycofać, a jedyną ich zdobyczą pozostało ostatecznie zrujnowane Diksmuide na wschodnim brzegu. Nie przebili się wzdłuż wybrzeża do Dunkierki i Calais, portów, przez które płynęło zaopatrzenie i posiłki dla armii brytyjskiej. Na północnym krańcu frontu zachodniego zamiast wojny manewrowej zaczęła się wojna okopowa.

Cena była wysoka. Dokładnych danych nie ma, ale według historyczki Sophie de Schaepdrijver Belgowie stracili nad Yser około 3,5 tysiąca zabitych i 15 tysięcy rannych, a według Jacka Sheldona w ostatnich dwóch tygodniach października około jednej trzeciej stanu armii. Ciężkie straty ponieśli także francuscy fizylierzy marynarki w Diksmuide. Straty niemieckie, liczone zwykle razem ze stratami pod Ypres, były jeszcze większe.

Wolny skrawek Belgii

Niemcy zajęli około 95 procent Belgii. Wolny pozostał tylko wąski pas na zachodnim krańcu kraju, z Veurne, De Panne i Poperinge. Rząd belgijski przeniósł się do Francji, pod Hawr, ale król Albert I pozostał z armią, przeniósł kwaterę do De Panne i mieszkał tam do 1918 roku. Obecność króla na własnej ziemi, wśród żołnierzy, miała dla Belgów ogromne znaczenie. Albert stał się symbolem oporu, nazywanym królem-żołnierzem.

Od morza po Diksmuide obie armie przez całą wojnę oddzielał zalany pas polderów, a dalej na południe biegły okopy nad rzeką i kanałem. Armia belgijska, stopniowo uzupełniana ochotnikami i poborowymi, także spośród Belgów na emigracji, broniła tego frontu przez cztery lata. Jego najsłynniejszym miejscem stał się Okop Śmierci (Dodengang) pod Diksmuide, gdzie belgijskie i niemieckie posterunki dzieliło zaledwie kilkadziesiąt metrów. Belgowie ruszyli do natarcia dopiero w ofensywie jesienią 1918 roku.

Pamięć o Yser

Bitwa nad Yser stała się w Belgii symbolem narodowego oporu. W 1918 roku ustanowiono Medal Yser dla żołnierzy, którzy walczyli nad rzeką w dniach 17–31 października 1914 roku. Wśród żołnierzy flamandzkich, dowodzonych przez oficerów mówiących po francusku, narodził się na froncie ruch frontowy, z którego wyrósł powojenny flamandzki ruch narodowy. Jego symbolem jest wieża nad Yser (IJzertoren) w Diksmuide, pomnik poległych zbudowany przez flamandzkich weteranów w latach 1928–1930, wysadzony w 1946 roku i odbudowany po wojnie.