Niemcy, Austro-Węgry i Włochy zawierają trójprzymierze

20 maja 1882 roku w Wiedniu minister spraw zagranicznych Austro-Węgier hrabia Gustav Kálnoky, ambasador Niemiec książę Henryk VII Reuss i ambasador Włoch hrabia Carlo Felice Nicolis di Robilant podpisali tajny traktat, który nazwano trójprzymierzem. Osamotnione Królestwo Włoch związało się w ten sposób z dwoma cesarstwami, które od 1879 roku łączyło dwuprzymierze. Sojusz miał trwać pięć lat, a przetrwał ponad trzydzieści.

Tunezja i podróż do Wiednia

Do sojuszu pchnęła Włochów Francja. Wiosną 1881 roku francuski korpus wkroczył do Tunezji, na którą Rzym miał własne plany, a 12 maja bej podpisał układ, który w praktyce oddał kraj pod francuski protektorat. Bismarck zachęcał Francuzów do tej wyprawy, licząc, że zajęci koloniami zapomną o utraconej Alzacji i Lotaryngii. Włosi bezskutecznie szukali wsparcia w Londynie, Konstantynopolu, Wiedniu i Berlinie. Sprawa Tunezji pokazała im, jak mało znaczą bez sojuszników.

Od 27 do 31 października 1881 roku król Humbert I z premierem Agostino Depretisem i ministrem spraw zagranicznych Pasquale Stanislao Mancinim gościł w Wiedniu u cesarza Franciszka Józefa I. Wizyta była demonstracją pojednania z dawnym wrogiem, z którym Włosi walczyli o zjednoczenie. Zimą ruszyły rokowania. Włosi chcieli, by sojusznicy zagwarantowali im posiadanie Rzymu, odebranego papieżowi w 1870 roku, i poparli ich plany w Afryce Północnej. Wiedeń odrzucił oba żądania. Bismarck naciskał na szybkie zawarcie umowy, bo nie liczył na włoską pomoc, chciał tylko pewności, że Włochy nie staną po stronie wrogów. Mówił później, że wystarczy mu, jeśli w razie wojny „jeden włoski kapral z włoską flagą i doboszem u boku” stanie na froncie zachodnim przeciw Francji, a nie na wschodnim przeciw Austrii.

Co obiecywał traktat

Wstęp mówił o pragnieniu umocnienia pokoju i „ładu społecznego i politycznego” w trzech monarchiach oraz o „zasadniczo zachowawczym i obronnym” charakterze traktatu. Strony obiecywały sobie pokój i przyjaźń, a także, że nie zawrą sojuszu wymierzonego w którąkolwiek z nich. Najważniejszy był artykuł II: jeśli Włochy „bez bezpośredniej prowokacji ze swojej strony” zostaną zaatakowane przez Francję, Niemcy i Austro-Węgry przyjdą im z pomocą wszystkimi siłami. Takie samo zobowiązanie przyjmowały Włochy wobec Niemiec, ale nie wobec Austro-Węgier. Jeśli któraś ze stron zostałaby zaatakowana przez dwa lub więcej mocarstw spoza sojuszu, pomoc należała się jej od wszystkich. Gdyby jedno mocarstwo zagroziło któremuś z sojuszników i ten musiał prowadzić wojnę, pozostali obiecywali życzliwą neutralność i zastrzegali sobie prawo przyłączenia się do walki.

Z treści wynikało, że jeśli Rosja sama zaatakuje Austro-Węgry, Włochy zachowają jedynie neutralność. Obowiązek pomocy Austrii przeciw Rosji spoczywał wyłącznie na Niemczech, na mocy traktatu z 1879 roku, o którym Włosi nic nie wiedzieli. Traktat zawarto na pięć lat od wymiany ratyfikacji, która nastąpiła 30 maja. Strony obiecywały dochować tajemnicy co do jego treści, a nawet samego istnienia.

Na prośbę Włochów, których długie wybrzeże było szczególnie narażone na ataki z morza, a więc i na wrogość Wielkiej Brytanii, sojusznicy wymienili jeszcze deklaracje, że traktat „w żadnym wypadku” nie jest skierowany przeciw Anglii. Mancini podpisał deklarację włoską 22 maja, a Wiedeń i Berlin złożyły takie same 28 maja.

Później

Trójprzymierze odnawiano w 1887, 1891, 1902 i 1912 roku. W 1883 roku za pośrednictwem traktatu z Austro-Węgrami związała się z nim Rumunia. Przy pierwszym odnowieniu Włosi wywalczyli obietnice poparcia ich interesów na Bałkanach i w Afryce Północnej, ale już w 1896 roku zastrzegli, że nie wezmą udziału w wojnie, w której przeciwnikami sojuszu byłyby jednocześnie Francja i Wielka Brytania. Latem 1914 roku Rzym uznał, że obronny sojusz nie zobowiązuje go do udziału w wojnie, i ogłosił neutralność.