Koniec pierwszej bitwy w Artois

12 października 1914 roku, według brytyjskiej chronologii wojny, zakończyła się pierwsza bitwa w Artois. Po dwóch tygodniach walk, które rozpoczęły się 27 września, front między Arras a Lens zastygł w okopach. Brytyjski serwis greatwar.co.uk kończy bitwę dwa dni wcześniej, 10 października, a wiele opracowań uważa, że rozstrzygnęła się już w pierwszych dniach miesiąca. Nie ma w tym sprzeczności: w drugim tygodniu października na tym odcinku toczyły się już tylko walki lokalne, a data końca zależy od tego, który z nich uzna się za ostatni akt bitwy.

Ostatnie starcia

Najcięższe dni bitwy minęły wraz z kryzysem 4 października, gdy generał Joseph Joffre zakazał 10 Armii generała Louisa de Maud’huy odwrotu spod Arras. Od 6 października niemiecka artyleria ostrzeliwała miasto, a piechota obu stron walczyła o pojedyncze wsie i wzniesienia na północ od niego. Najzacieklej toczyły się walki o wzgórze Notre-Dame-de-Lorette, zajęte przez Niemców 5 października. Francuzi z XXI Korpusu generała Paula Maistre’a kilkakrotnie próbowali je odbić. Zdobyli rejon kaplicy na szczycie, ale źródła różnie datują ten sukces: jedne podają 9 października, inne 12 października. Reszta wzgórza, a także pobliskie wsie Ablain-Saint-Nazaire i Carency, pozostały w rękach niemieckich.

Tymczasem obie strony przerzucały siły dalej na północ. Francuski front przedłużano w stronę Loos i Lille, a 10 października pod La Bassée rozpoczęła się kolejna bitwa, w której walczyły już wojska brytyjskie przerzucone znad Aisne. 12 października, gdy w Artois wygasały ostatnie starcia, Niemcy zdobyli Lille, a na północy zaczynała się bitwa pod Messines. Wyścig do morza przesunął się do Flandrii.

Wynik

Pierwsza bitwa w Artois nie przyniosła rozstrzygnięcia. Francuzi nie zdołali obejść niemieckiego skrzydła i dojść do Douai, a Niemcy nie zdobyli Arras. Front ustalił się tuż za wschodnimi przedmieściami miasta, które stało się miastem frontowym i przez cztery lata było niszczone ostrzałem.

Niemcy zachowali jednak najważniejsze zdobycze. W ich rękach pozostało Lens z kopalniami węgla, a przede wszystkim grzbiet Vimy i większa część wzgórza Lorette, z których obserwatorzy mogli kierować ogniem artylerii na francuskie tyły. Linia wyznaczona w październiku 1914 roku przetrwała niemal bez zmian do 1915 roku. O jej przesunięcie Francuzi stoczyli później kilka krwawych bitw w Artois, w których zginęły dziesiątki tysięcy żołnierzy.