Brytyjczycy odbijają Armentières

17 października 1914 roku wojska brytyjskie wkroczyły do Armentières, przemysłowego miasta nad rzeką Leie (fr. Lys), przy granicy belgijskiej. Niemcy, którzy zajęli je przed tygodniem, wycofali się w pośpiechu, zostawiając tylko niewielkie grupki żołnierzy, które ostrzeliwały się z domów. Dla brytyjskiego III Korpusu generała Williama Pulteneya był to jeden z ostatnich sukcesów w natarciu, które zaczęło się cztery dni wcześniej pod Meteren i przez Bailleul doprowadziło go nad Lys.

Przeprawa i wejście do miasta

W poprzednich dniach III Korpus zdobył mosty na Lys między Sailly a Pont de Nieppe. 17 października o 7.30 obie jego dywizje ruszyły dalej na wschód. 6 Dywizja, idąca na prawym skrzydle, prawie nie napotykała oporu, bo Niemcy cofali się przed nią. W południe otrzymała rozkaz zajęcia pozycji od Rouge de Bout przez Bois-Grenier po Chapelle-d’Armentières, na południe i południowy wschód od miasta.

Do samego Armentières weszła 10 Brygada z 4 Dywizji, dowodzona przez generała Aylmera Haldane’a. Przeprawiła się przez Lys w Erquinghem i wkroczyła do miasta, pełnego francuskich uciekinierów z Lille. Według lokalnych źródeł jednym z pierwszych oddziałów był 1 Batalion Royal Irish Fusiliers. Brytyjska historia oficjalna opisuje Armentières jako nowoczesne miasto fabryczne o szerokich ulicach, z którego Niemcy najwyraźniej uciekali w popłochu. Pozostawione przez nich grupki strzelców Brytyjczycy wypierali bez większego trudu. Straż przednia przeszła przez miasto i ruszyła na północny wschód, do Houplines. Tam Niemcy bronili się w jednym z gospodarstw aż do późnej nocy, gdy zdobyto je szturmem.

Wieczorem 10 Brygada stała w Armentières i Houplines, a 12 Brygada zajęła linię na lewym brzegu Lys aż po Le Gheer, przed lasem Ploegsteert. Żołnierze kopali okopy i stanowiska karabinów maszynowych, a most w Houplines naprawiono. Sztab 4 Dywizji rozlokował się w pobliskim Nieppe, gdzie miał pozostać przez całą zimę.

Niemiecka piechota

Jeńcy wzięci w Armentières i okolicy należeli nie tylko do niemieckiej kawalerii, ale też do piechoty saskiego XIX Korpusu i wirtemberskiego XIII Korpusu. Brytyjczycy trafili na moment, w którym piechota przejmowała front od kawalerii. Dla sztabu III Korpusu był to sygnał, że łatwe postępy się kończą. Na niskim grzbiecie Pérenchies, kilka kilometrów na wschód od miasta, Niemcy zaczynali się już okopywać, zasłaniając drogę do Lille.

Tydzień okupacji

Według lokalnych historyków Niemcy obsadzili Armentières 10 października, choć niektóre źródła podają 9 października. Przez kilka dni nakładali na miasto kontrybucje i przeprowadzali rekwizycje, które trwały do samego dnia ich odejścia. Po wyjściu Niemców mieszkańcy znaleźli się po brytyjskiej stronie frontu, który ustalił się zaledwie kilka kilometrów od miasta. Armentières było odtąd stale ostrzeliwane, a w mieście kwaterowały brytyjskie oddziały. Żołnierze brytyjscy rozsławili je piosenką „Mademoiselle from Armentières”, śpiewaną w okopach przez całą wojnę. Niemcy wrócili do miasta dopiero w kwietniu 1918 roku, podczas ofensywy nad Lys.