Leie (Lys) w I wojnie światowej

Leie, po francusku Lys, to rzeka, która wypływa w północnej Francji, płynie przez francuską Flandrię i wzdłuż granicy belgijskiej, a w Gandawie wpada do Skaldy. Jesienią 1914 roku w jej dolinie, między Armentières a okolicami Neuve-Chapelle, ustalił się front, który przez trzy i pół roku prawie się nie przesunął. W kwietniu 1918 roku rzeka dała nazwę drugiej wielkiej ofensywie niemieckiej tej wiosny. W październiku sprzymierzeni przeszli ją pod Kortrijk i ruszyli dalej, w głąb Belgii.

Kawaleria i okopy (1914)

Na początku października 1914 roku po równinie nad Lys krążyły niemieckie korpusy kawalerii, które w czasie wyścigu do morza próbowały obejść lewe skrzydło aliantów. 11 października bawarscy kawalerzyści szli przez most na Lys w Estaires, pędząc przed sobą cywilów jako żywą tarczę, a niżej, w Wervik i Menin, ułani przeprawiali się przez rzekę, która tworzy tam granicę belgijsko-francuską.

13 października do natarcia ruszył brytyjski III Korpus generała Williama Pulteneya. W bitwie pod Armentières zdobył mosty na Lys w Sailly, Bac-Saint-Maur i Erquinghem, a 17 października wkroczył do Armentières, włókienniczego miasta nad rzeką, opuszczonego w pośpiechu przez Niemców. Do Lille nie doszedł, ale zatrzymał Niemców na linii Lys. Na tym odcinku, między Armentières a lasem Ploegsteert, żołnierze brytyjscy i sascy zawarli w grudniu 1914 roku jeden z najbardziej znanych rozejmów bożonarodzeniowych.

Spokojny odcinek (1915–1917)

Teren nad Lys był płaski i podmokły. Zamiast okopów budowano tu przedpiersia z worków z piaskiem, a wielkie natarcie zwykle było możliwe dopiero w maju. W marcu 1915 roku Brytyjczycy stoczyli w tej dolinie bitwę pod Neuve-Chapelle, ale potem odcinek uchodził za spokojny. Od 1917 roku trzymał go Portugalski Korpus Ekspedycyjny, którego okopy Niemcy po raz pierwszy zaatakowali w czerwcu tego roku. W czerwcu 1917 roku, po bitwie pod Messines, Niemcy cofnęli się pod nowe umocnienia nad kanałem i Lys, a ich baterie stojące na południe od rzeki zadały Brytyjczykom większość strat tej bitwy.

Ofensywa nad Lys (kwiecień 1918)

Wiosna 1918 roku była wyjątkowo sucha. 9 kwietnia o 4.15 rano niemiecka 6 Armia rozpoczęła ostrzał i uderzyła na Portugalczyków. Tak zaczęła się bitwa nad Lys, operacja o kryptonimie „Georgette”. Portugalska 2 Dywizja w ciągu kilku godzin przestała istnieć jako zorganizowana siła, a Niemcy doszli do Lawe i Lys i przeszli Lys pod Bac-Saint-Maur. W bitwie pod Estaires przekroczyli rzekę także w Estaires, a 11 kwietnia zajęli Armentières i Merville. Armentières wcześniej zasypali pociskami z iperytem i wzięli bez szturmu, gdy Brytyjczycy wycofali się przez ruiny na północny brzeg rzeki. Tego dnia Douglas Haig wydał rozkaz, by walczyć „plecami do muru”.

Z wyłomu nad Lys Niemcy szli na węzeł kolejowy w Hazebrouck, ale w bitwie pod Hazebrouck zatrzymano ich przed lasem Nieppe. Zdobyli jeszcze wzgórze Kemmel, a 29 kwietnia przerwali natarcie. Obie strony straciły po około 100–120 tysięcy ludzi. Zamiast przełomu Niemcy mieli wysunięty, płaski klin w dolinie rzeki, ostrzeliwany przez sprzymierzonych z okolicznych wzgórz.

Przez rzekę na wschód (sierpień–październik 1918)

Latem Niemcy zaczęli opuszczać ten klin. 19 sierpnia Brytyjczycy weszli z powrotem do Merville, a 3 października do ruin Armentières. Na północy, w piątej bitwie pod Ypres, Belgowie, Brytyjczycy i Francuzi odbili wzgórza wokół Ypres i doszli nad Lys.

14 października Grupa Armii Flandria króla Alberta I rozpoczęła bitwę pod Kortrijk na froncie od Leie pod Comines po Diksmuide. 15 października Brytyjczycy weszli do Menen, gdzie Niemcy wysadzili wszystkie mosty, i przeprawili się przez rzekę pod Comines. 19 października przeszli ją łodziami przy Kortrijk, a nad ranem 20 października cały front brytyjskiej 2 Armii był już za Leie. Od 20 października Grupa Armii parła dalej, nad Leie i Skaldę, w stronę Gandawy, do której Belgowie weszli 10 listopada.