Von der Goltz wyjeżdża do Turcji

10 grudnia 1914 roku, według brytyjskiej chronologii wojny, niemiecki feldmarszałek Colmar von der Goltz wyjechał z Niemiec do Konstantynopola. Brytyjczycy pisali, że jedzie objąć kierownictwo nad armią turecką. W rzeczywistości jego rola była skromniejsza i mniej jasno określona. Goltz został adiutantem generalnym sułtana Mehmeda V, czyli jego doradcą wojskowym. Według wspomnień generała Ottona Limana von Sandersa przybył do Konstantynopola 12 grudnia. Część źródeł podaje 11 grudnia jako datę objęcia nowej funkcji.

Goltz Pasza

Siedemdziesięciojednoletni feldmarszałek był w Turcji postacią doskonale znaną. Od 1883 roku do połowy lat 90. XIX wieku reorganizował armię osmańską. Kierował szkoleniem w szkole sztabu generalnego, otrzymał stopień marszałka i tytuł paszy, a Turcy nazywali go Goltz Paszą. Wychował całe pokolenie osmańskich oficerów, z których wielu w 1914 roku zajmowało wysokie stanowiska. Do Turcji wracał jeszcze kilkakrotnie w latach 1909–1910, by doradzać przy kolejnej reformie wojska. Był też cenionym teoretykiem wojskowości, autorem głośnej książki „Naród pod bronią” z 1883 roku.

Gdy wybuchła wojna, Goltz był już w stanie spoczynku. Ze względu na wiek nie dostał dowództwa na froncie. 23 sierpnia 1914 roku został gubernatorem generalnym okupowanej Belgii, w której kilka dni wcześniej Niemcy zajęli Brukselę. Jesienią ogłosił, że za akty sabotażu na kolejach i liniach telegraficznych karane będą okoliczne miejscowości, bez względu na to, czy ich mieszkańcy są winni. Pod koniec listopada cesarz Wilhelm II mianował jego następcą generała Moritza von Bissinga, a Goltz otrzymał nowe zadanie nad Bosforem.

Kłopotliwy doradca

Wyjazd Goltza był pomysłem niemieckiego ambasadora w Konstantynopolu, barona Hansa von Wangenheima. Ambasador liczył, że feldmarszałek zastąpi na czele niemieckiej misji wojskowej generała Ottona Limana von Sandersa, który od końca 1913 roku szkolił armię osmańską i często spierał się z ambasadą. Turcy nie zgodzili się na odwołanie Limana, ale przyjazdu Goltza nie odwołano.

Formalnie armią osmańską dowodził sułtan, który nie miał jednak realnej władzy. Faktycznie kierował nią minister wojny Enver Pasza, jeden z przywódców młodotureckich, którzy związali Turcję sojuszem z Niemcami. Goltz nie miał więc żadnej władzy dowódczej. Liman pisał później, że dla człowieka tak aktywnego jak Goltz posada adiutanta sułtana mogła być tylko przejściowa. Feldmarszałek szybko urządził sobie biuro w ministerstwie wojny i zaczął brać udział w naradach tureckiego sztabu generalnego. Envera nazywał swoim „młodym przyjacielem”. Z Limanem stosunki układały mu się chłodno.

Dalsze losy

Wiosną 1915 roku Goltz objął dowództwo osmańskiej 1 Armii w rejonie Konstantynopola, a jesienią tego roku 6 Armii w Mezopotamii. Walczył w niej z tym samym Indyjskim Korpusem Ekspedycyjnym „D”, który w listopadzie i grudniu 1914 roku zajął Basrę i Al-Kurnę. Zmarł w Bagdadzie 19 kwietnia 1916 roku, oficjalnie na tyfus, dziesięć dni przed kapitulacją oblężonej przez Turków brytyjskiej dywizji w Al-Kucie.