Koniec drugiej rosyjskiej inwazji na Węgry

Brytyjska chronologia wojny podaje pod datą 12 grudnia 1914 roku koniec drugiej rosyjskiej inwazji na północne Węgry. Niespełna cztery tygodnie wcześniej rosyjskie oddziały ponownie przeszły przez przełęcze Karpat i zeszły w doliny dzisiejszej wschodniej Słowacji. Według słowackich historyków ostatnie z nich wycofały się na północną stronę gór 11 grudnia. Następnego dnia węgierskie oddziały, które wyparły Rosjan z Węgier, stanęły w Nowym Sączu, na tyłach rosyjskich armii walczących w Galicji.

Szurmay w dolinie Laborca

Do odparcia inwazji przyczynił się przede wszystkim generał Sándor Szurmay, były sekretarz stanu w węgierskim ministerstwie obrony krajowej. 25 listopada objął on w Nagybereznie (dziś Wełykyj Bereznyj na Ukrainie), w dolinie Uhu, dowództwo nad zgrupowaniem utworzonym z oddziałów honwedu i posiłków ściągniętych z głębi Węgier. Węgierskie źródła wiążą tę nominację z naciskiem premiera Istvána Tiszy, który za wszelką cenę chciał usunąć Rosjan z kraju. Szurmay nie miał doświadczenia frontowego, a jednak w ciągu kilku dni odniósł sukces. 27 i 28 listopada jego oddziały przebiły się do doliny Cirochy i zagroziły okrążeniem Rosjan w mieście Humenné. Dywizja Korniłowa musiała opuścić miasto i cofnąć się w stronę przełęczy.

Pościg trwał przez kolejne dni. Według węgierskich autorów do 4 grudnia Rosjanie zostali zepchnięci na tym odcinku za grzbiet Karpat, a Przełęcz Użocka znalazła się znów w rękach austro-węgierskich. W dolinie Laborca i w komitacie Zemplén walki ustały.

Odwrót z Szarysza

Dalej na zachód, w komitacie Sáros (słow. Šariš), Rosjanie utrzymali się dłużej. Na przełomie listopada i grudnia zajęli Zborov i Bardejów, a ich oddziały pojawiły się w okolicach Svidníka i Stropkova. Rozstrzygnięcie przyszło dopiero wtedy, gdy na zachodzie, pod Krakowem, Austriacy przeszli do kontrofensywy. Od 7–8 grudnia austro-węgierska 3 Armia generała Svetozara Boroevicia nacierała na północ przez przełęcze Beskidu Niskiego, w stronę Gorlic, Dukli i Nowego Sącza. Grupa Szurmaya, przerzucona na lewe skrzydło tej armii, ruszyła w kierunku Bardejowa. Rosjanie opuścili miasto bez walki około 9 grudnia. Przełożeni krytykowali zresztą Szurmaya, że stracił dwa dni na marsz do Bardejowa, zamiast od razu uderzyć na Nowy Sącz.

Szurmay poszedł dalej na północ i 12 grudnia jego 38 Dywizja Honwedu, posuwając się od Nawojowej, połączyła się w Nowym Sączu z oddziałami walczącymi w bitwie pod Limanową. Zagrożone odcięciem rosyjskie armie zaczęły odwrót za Dunajec, a front przesunął się daleko od węgierskiej granicy.

Druga wyprawa za Karpaty trwała niespełna miesiąc. Podobnie jak pierwsza, nie przyniosła Rosjanom trwałych zdobyczy, ale zostawiła po sobie zniszczone i spalone miejscowości, a tysiące mieszkańców północnych komitatów znów musiały uciekać przed wojną. Walki o przełęcze karpackie nie skończyły się jednak w grudniu. Już w lutym 1915 roku Rosjanie ponownie zajęli Medzilaborce i Bardejów.