Niemcy wysyłają ultimatum do Rosji

31 lipca 1914 roku, kilka godzin po otrzymaniu wiadomości o powszechnej mobilizacji w Rosji, rząd Niemiec wystosował ultimatum do Petersburga. Około 15:30 niemiecki ambasador w Petersburgu, hrabia Friedrich von Pourtalès, otrzymał polecenie, by zażądać od Rosji wstrzymania w ciągu dwunastu godzin wszelkich przygotowań wojennych skierowanych przeciw Niemcom i Austro-Węgrom. Jeśli Rosja nie zgodzi się na to żądanie, Niemcy ogłoszą mobilizację.

Pourtalès przedstawił ultimatum ministrowi spraw zagranicznych Siergiejowi Sazonowowi późnym wieczorem – według jednych relacji o 23, według innych około północy z 31 lipca na 1 sierpnia. Termin upływał w południe 1 sierpnia. W praktyce Berlin nie pozostawiał Rosji wyboru: przerwanie rozpoczętej mobilizacji było dla Petersburga nie do przyjęcia, a niemiecka mobilizacja oznaczała wojnę.

Tego samego dnia Niemcy zwróciły się także do Francji. Ambasador w Paryżu miał zapytać, czy w razie wojny niemiecko-rosyjskiej Francja pozostanie neutralna, i zażądać odpowiedzi w ciągu osiemnastu godzin. Jego tajne instrukcje przewidywały, że jeśli Francja zadeklaruje neutralność, zażąda on jeszcze przekazania Niemcom na czas wojny twierdz Toul i Verdun jako rękojmi. Do tego nie doszło: premier René Viviani odpowiedział 1 sierpnia, że Francja będzie działać zgodnie ze swoimi interesami.

Rosja pozostawiła ultimatum bez odpowiedzi. 1 sierpnia po południu Niemcy ogłosiły mobilizację, a wieczorem Pourtalès wręczył Sazonowowi wypowiedzenie wojny. Ultimatum z 31 lipca było więc ostatnim krokiem przed wojną Niemiec z Rosją, a pytanie skierowane do Paryża zapowiadało, że wojna nie ograniczy się do wschodu Europy.