Belgia proponuje neutralizację kotliny Konga

9 sierpnia 1914 roku rząd Belgii sformułował propozycję neutralizacji afrykańskiej strefy wolnego handlu, czyli tzw. konwencjonalnego dorzecza Konga. Chodziło o to, by wojna toczona w Europie nie objęła kolonii położonych w Afryce Środkowej, w tym Konga Belgijskiego.

Akt berliński

Podstawą propozycji były postanowienia konferencji berlińskiej z lat 1884–1885. Mocarstwa kolonialne ustanowiły wtedy w Afryce Środkowej rozległą strefę wolnego handlu, obejmującą dorzecze Konga i sąsiednie tereny, aż po wybrzeże Oceanu Indyjskiego. Akt końcowy konferencji przewidywał, że w razie wojny państwa posiadające tam kolonie mogą uzgodnić ich neutralność, by nie przenosić konfliktu na afrykańskie terytoria.

Belgia miała szczególny powód, by z tej możliwości skorzystać. Jej wojska walczyły z niemiecką inwazją w Europie, a Kongo, ogromna kolonia przejęta od króla Leopolda II, sąsiadowało z Niemiecką Afryką Wschodnią i Kamerunem. Wojna w Afryce Środkowej groziła zniszczeniami i buntami, a słabe siły kolonialne nie były przygotowane do dużych działań.

Brak zgody

Propozycja nie została przyjęta. Wielka Brytania nie chciała ograniczać swoich możliwości działania w Afryce, gdzie liczyła na szybkie zajęcie niemieckich kolonii, radiostacji i portów wykorzystywanych przez niemieckie okręty. Francja, która również odwołała się do aktu berlińskiego, wycofała swoją prośbę, gdy Niemcy rozpoczęli działania zbrojne przeciw posiadłościom francuskim i belgijskim w tej strefie. Niemcy, zagrożone utratą kolonii, zaproponowały neutralizację później, w nocie z 22 sierpnia przekazanej za pośrednictwem Stanów Zjednoczonych. Było już jednak za późno: w tym samym czasie w Afryce trwały walki, a niemieckie jednostki ostrzeliwały belgijskie posterunki nad jeziorem Tanganika.

Znaczenie

Fiasko belgijskiej inicjatywy sprawiło, że wojna objęła całą Afrykę Środkową. Kongo Belgijskie stało się stroną konfliktu, a jego wojska, Force Publique, walczyły w kolejnych latach w Kamerunie i w Niemieckiej Afryce Wschodniej. Pokazało to, że zobowiązania z czasów pokoju, jak neutralność zapisana w akcie berlińskim, podobnie jak neutralność samej Belgii w Europie, nie wytrzymały próby wielkiej wojny.