Początek bitwy nad Złotą Lipą

26 sierpnia 1914 roku na wschód od Lwowa, nad rzeką Złotą Lipą, rozpoczęła się bitwa między austro-węgierską 3 Armią generała Rudolfa von Brudermanna a rosyjskimi armiami generałów Nikołaja Ruzskiego i Aleksieja Brusiłowa. Była to część wielkiej bitwy galicyjskiej. W literaturze anglojęzycznej te walki nazywa się często pierwszą bitwą pod Lwowem (Lemberg) albo bitwą nad Gniłą Lipą.

Słabe prawe skrzydło

Szef austro-węgierskiego sztabu generalnego Franz Conrad von Hötzendorf skierował główne siły na północ, w głąb Królestwa Polskiego. Tam armia Dankla wygrała właśnie bitwę pod Kraśnikiem, a armia Auffenberga rozpoczynała bitwę pod Komarowem. Wschodnia Galicja miała być tylko osłaniana. Broniły jej 3 Armia Brudermanna i grupa armijna generała Hermanna Kövessa. Część wojsk przewidzianych do obrony tego odcinka, zwłaszcza 2 Armia, wciąż jechała koleją znad granicy serbskiej.

Conrad sądził, że od wschodu nadciągają tylko słabe siły rosyjskie, i polecił Brudermannowi zaatakować. W rzeczywistości z Wołynia i Podola maszerowały na Lwów dwie silne rosyjskie armie: 3 Armia Ruzskiego i 8 Armia Brusiłowa. Rosjanie mieli wyraźną przewagę liczebną i dużo więcej artylerii.

26 sierpnia

Rano 26 sierpnia trzy austro-węgierskie korpusy ruszyły na wschód, w stronę Złotej Lipy. III Korpus nacierał na Złoczów, XII Korpus dalej na południe, a XI Korpus osłaniał północne skrzydło. Zamiast słabej osłony natrafiły na czołówki dwóch rosyjskich armii. Pod Złoczowem i na wzgórzach Gołogór doszło do krwawego boju spotkaniowego. Austro-Węgrzy nacierali w zwartych szykach i bez dobrego rozpoznania, ponosząc ogromne straty. Wieczorem III Korpus utknął na linii Złotej Lipy, a niektóre oddziały, wstrząśnięte ogniem rosyjskiej artylerii, w nieładzie cofały się w stronę Lwowa.

27 sierpnia Brudermann ponowił natarcie, ale znów bez powodzenia. W nocy z 27 na 28 sierpnia jego armia zaczęła się wycofywać na zachód, na linię Gniłej Lipy między Lwowem a Przemyślanami. Tam 29–30 sierpnia rozegrał się drugi etap bitwy, zakończony kolejną klęską Austriaków.

Polacy na polu bitwy

Walki toczyły się na ziemiach, które przed rozbiorami należały do Rzeczypospolitej, a w 1914 roku były częścią austriackiego Królestwa Galicji i Lodomerii. Mieszkali tu Polacy, Ukraińcy i Żydzi. W szeregach armii austro-węgierskiej, zwłaszcza w lwowskim XI Korpusie, służyło wielu Polaków z Galicji. Po drugiej stronie frontu walczyli Polacy z Królestwa Polskiego powołani do armii rosyjskiej. Ludność cywilna uciekała przed frontem albo ukrywała się we wsiach, przez które przetaczały się walki, rekwizycje i pożary.

Klęska nad Złotą i Gniłą Lipą otworzyła Rosjanom drogę do Lwowa. 3 września wkroczyli do stolicy Galicji, rozpoczynając okupację, która miała trwać do czerwca 1915 roku.